2026-05-25T09:08:58Z https://datahub.vlaamsekunstcollectie.be

oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:muzee.be:SM000160 2026-05-19T19:39:25Z institution:muzee_kunstmuseum_aan_zee creator:james_ensor creator:james_ensor creator:ensor_james period:19de_eeuw period:19th_century subject:death_of_human_being subject:law_and_jurisprudence subject:violent_death_being_killed_being_mishandled_and_maltreated_seeking_death subject:mort_violente_etre_tue_maltraite_et_malmene_chercher_la_mort subject:policeman_constable subject:policier subject:woede subject:dood subject:bloed subject:bajonet subject:muntstuk

https://muzee.be/collection/work/data/SM000160 oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:muzee.be:SM000160 https://muzee.be/collection/work/id/SM000160 http://www.cidoc-crm.org/Entity/e22-man-made-object/version-6.1 Man-Made Object 320000002 schilderij 320000516 schilderijen De gendarmen Les gendarmes The gendarmes Die Gendarmen Mu.ZEE, Kunstmuseum aan zee Mu.ZEE, Art Museum by the Sea SM000160 In depot Een eeuw geleden was Oostende de voornaamste vissershaven van het Europese vasteland, maar de vissers leefden nog in de diepste armoede. De stoomvisserij had pas haar intrede gedaan, maar de toevloed van goedkope, vooral Engelse vis ging nog in stijgende lijn. Bovendien namen de conflicten tussen Belgische vissers, die met het schrobnet visten, en de Engelse drijfnetvissers geweldig toe. De Conventie van Den Haag, die de vrede op zee had moeten herstellen, maakte de tegenstellingen alleen maar scherper. In die context speelt deze scène zich af: op een ochtend in augustus 1887 wilden de Oostendse vissers de Engelse vis van de markt verdrijven. Politie en rijkswacht konden de woedende vissers niet meer in bedwang houden. De burgerwacht maakte het nog erger: er vielen doden en gewonden. Toen de oproer geleidelijk aan was weggeëbd, was de situatie van de vissers nog even treurig. De conflicten op zee hielden aan en de vreemde vis werd verder in Oostende verkocht alsof er niets was gebeurd. Ook de poging van de Gentse socialisten om de vissers achter hun vaandel te scharen, draaide op niets uit. Het duurde nog tot na de Eerste Wereldoorlog eer de toestand eindelijk veranderde. De gebeurtenissen van augustus 1887 moeten Ensor sterk hebben aangegrepen. We vinden er de directe weerslag van in een tekening "De staking" (1888, Antwerpen, KMSK). In 1888 was de ets "De gendarmen" (SM001402) klaar voor druk. Op een ingekleurd exemplaar in een Oostendse privéverzameling staat in het handschrift van de meester "Souvenir d'une grève, Ostende en 1888". Wat Ensor ons op het schilderij toont is uiteraard geen realistische weergave van het gebeuren: hij verheft de feiten boven het niveau van het fait divers. In het lijkenhuisje houden gendarmes de wacht bij twee dode vissers. Eén van hen veegt onberoerd het bloed van zijn bajonet; een ander toont zijn kameraad een glinsterend muntstuk, gestolen uit de jas van een van de doden? De biddende non is het symbool van de geborneerde en huichelachtige clerus. In de rechter bovenhoek kijkt een rechter geamuseerd toe. Een andere rechter kust Marianne, het symbool van de vrijheid. Links in de achtergrond wordt de morrende massa die de rode vlag zwaait alsnog op afstand gehouden. "De gendarmes" is niet alleen een sociale aanklacht. Het schilderij haalt ook scherp uit naar het repressieapparaat. Samen met "De goede rechters" (1891; TR332), "In het conservatorium" (1891; TR389) en "De gevaarlijke koks (1896; TR369) vormt het schilderij een reeks waarin Ensor op bijna karikaturale manier lucht geeft aan zijn gevoelens tegenover rechters, kunstenaars, critici en het muziekonderricht. SM001402 is een gelijknamige ets. Hoewel Oostende de voornaamste vissershaven van het Europese vasteland is, leven de Oostendse vissers in diepe armoede. Tot hun grote frustratie wordt de markt overstelpt met goedkope Britse vis. Ook het conflict op zee tussen de Belgische en de Britse vissers loopt compleet uit de hand. Op een ochtend in 1887 willen de Oostendse vissers de Britse vis van de markt verdrijven. De gendarmes kunnen de woedende vissers niet meer in bedwang houden. Er vallen doden en gewonden. In het lijkenhuisje houden de gendarmes de wacht bij twee dode vissers. Eén van hen veegt het bloed van zijn banjonet, een ander toont zijn collega een glinsterend muntstuk. Gestolen uit de jas van een van de doden? In de rechter bovenhoek kijkt een rechter geamuseerd toe. Een non bidt schijnheilig. Links op de achtergrond worden de opstandige vissers die de rode vlag zwaaien op afstand gehouden. James Ensor kiest duidelijk de kant van de onderdrukten in dit schilderij. Hij protesteert heftig tegen het geweld van de gewapende gendarmes. Op een karikaturale manier geeft hij lucht aan zijn gevoelens tegenover het gerecht, de politie en de kerk. 45 x 55 cm (hxb) hoogte cm 45 geheel breedte cm 55 geheel hoogte cm 64 kader breedte cm 75.5 kader diepte cm 6.5 kader production 320001322 https://www.wikidata.org/wiki/Q158840 https://viaf.org/viaf/88625859 https://rkd.nl/explore/artists/26402 Ensor, James James Ensor James Ensor Ensor, James 1860-04-13 1949-11-19 1892 1892 1892 320001356 19de eeuw 19th century olieverf, gouache en zwart krijt op paneel http://iconclass.org/31E death of human being http://iconclass.org/44G law and jurisprudence http://iconclass.org/31E23 violent death, being killed; being mishandled and maltreated; seeking death mort violente, etre tue, maltraite et malmene; chercher la mort http://iconclass.org/44G223 policeman, constable policier 320000145 Oostende 320003233 http://www.cidoc-crm.org/Entity/e5-event/version-6.2 event opstand 320003235 http://www.cidoc-crm.org/Entity/e5-event/version-6.2 event oproer 320003234 woede 320000844 dood 320003219 bloed 320003236 bajonet 320003237 muntstuk 320003238 http://www.cidoc-crm.org/Entity/e7-activity/version-6.2 activity bidden 320004097 gendarmen 320004060 non 320004098 rechter 320004064 mannen 320004081 vrouwen Public Domain - http://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/ https://muzee.be/collection/work/data/SM000160 320002841 http://vocab.getty.edu/aat/300133025 Item Mu.ZEE, Kunstmuseum aan zee http://muzee.be https://resourcespace.muzee.be/iiif/3/681/manifest.json IIIF Manifest https://resourcespace.muzee.be/iiif/2/public%2F681.tif thumbnail f81fcebb622f396488ebccc6ce847535 https://muzee.be/collection/work/representation/SM000160 https://muzee.be/collection/work/representation/SM000160