2026-04-16T10:37:31Z https://datahub.vlaamsekunstcollectie.be

oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:xyex4e 2026-03-30T22:43:42Z institution:koninklijk_museum_voor_schone_kunsten_antwerpen creator:james_ensor creator:james_ensor creator:ensor_james period:19de_eeuw period:19_jahrhundert period:19me_sicle period:19th_century period:19 period:siglo_xix period:xix_secolo period:xix_ subject:figuurvoorstellingen subject:figuurvoorstellingen subject:strand subject:beach subject:zee_zeegezicht subject:sea_seascape subject:zee subject:sea subject:staande_figuur_aa_vrouwelijke_menselijke_figuur subject:standing_figure_aa_female_human_figure subject:wandelen_aa_vrouwelijke_menselijke_figuur subject:walking_aa_female_human_figure subject:volwassen_vrouw subject:adult_woman subject:jurk_japon subject:dress_gown subject:hoofddeksel_hoed_textiel_gebruikt_voor_kleding subject:head_gear_hat_textile_fabrics_used_for_clothes subject:accessoires_kleding subject:accessories_clothing subject:parasol_zonnescherm subject:parasol_sunshade subject:recreatie_amusement subject:recreation_amusement subject:recreatie_in_openlucht subject:open_air_recreation subject:in_of_naast_het_water_op_het_strand subject:in_or_beside_the_water_on_the_beach material:doekdrager technique:geschilderd

http://kmska.be/collection/work/data/xyex4e oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:xyex4e http://kmska.be/collection/work/id/xyex4e http://www.cidoc-crm.org/Entity/e22-man-made-object/version-6.1 Man-Made Object 228765 schilderij 12 schilderij painting peinture Dame bij de golfbreker Dame au brise-lame Lady at the Breakwater Dame am Wellenbrecher Dama en el rompeolas Signora sul frangiflutti 防波堤岸的女人 Дама на волнорезе 33034 61432 61852 61853 27376 62044 62196 62482 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Royal Museum of Fine Arts Antwerp 3384 In depot / in bruikleen In depot / on loan In een brief van 1896 aan Edouard Hannon, ingenieur bij Solvay en fotograaf, liet Ensor weten dat hij jammer genoeg niet meer over stillevens uit zijn aanvangstijd beschikte. Hij had nog enkele studies en impressies, maar die waren niet afgewerkt. Ensors eigentijdse criticasters hadden ongetwijfeld opgemerkt dat zijn schilderijen altijd uiterst onzorgvuldig en onafgewerkt zijn. Maar sommige collega’s en liefhebbers waardeerden precies het quasi spontane karakter van Ensors onvoltooide studies. Het premodernistische aspect van dergelijke studies bekoorde later ook de Zwitserse advocaat Frits Trüssel. Deze studie is een mooi voorbeeld van het 19de-eeuwse pleinairisme, een term die niet alleen een praktijk – schilderen in openlucht – maar ook een artistieke opvatting inhoudt. Zowel in openlucht als in het atelier wilden kunstenaars schilderijen maken die eruitzien alsof ze rechtstreeks naar de werkelijkheid gemaakt zijn en alsof ze niets minder maar ook niets meer willen tonen dan die werkelijkheid. Hun schetsmatige, onzorgvuldige aspect is dus een doel op zich. Het moet de authenticiteit van het kijken en het vastleggen in de verf zetten. Door die schetsmatigheid kunnen we ook het realisatieproces reconstrueren. Op een doek met de aanzet voor een andere compositie in roodbruine tinten heeft Ensor eerst beknopt het personage en de golfbreker aangeduid. Vervolgens heeft hij de kleur van het wateroppervlak voorbereid door her en der een ultramarijne onderschildering aan te brengen, die hij met zijn duim heeft uitgewreven. Pas daarna heeft hij de hele voorstelling met het penseel en het paletmes verder uitgewerkt. Een handvol toetsen volstond om het silhouet van de vrouw weer te geven en haar in een enkele beweging een naar voren geplooide linkerarm te geven, terwijl haar rechterarm in de verflaag werd uitgespaard. Met de spitse achterkant van zijn penseel heeft Ensor in de natte verf de steel van de parasol getrokken. Zonder de verflagen te laten drogen – nat-in-nat of a la prima – heeft hij hier en daar ook opvallend gedemonstreerd hoe je door met het paletmes verf aan te brengen tinten ter plekke in elkaar kan laten overvloeien. Met zichtbaar plezier pronkt de schilder met zijn technische vaardigheden. Dit lijkt een studie naar het leven, maar of het schilderij helemaal aan het strand werd geschilderd is niet zeker. De horizon bevindt zich zeer hoog. Daardoor springt het verrassende aanzicht van de parasol in het oog. We kijken vanuit een hoger gelegen plek – de duinen of de dijk – neer op de golfbreker, de vrouw en het oppervlak van de zee, maar de parasol zien we nagenoeg van onderuit. En waarom zou een dame onder een laaghangend regenachtig wolkendek haar ‘blanke’ huid moeten beschermen tegen pigmenterende zonnestralen? Houten golfbrekers of liever strandhoofden werden in de tweede helft van de 19de eeuw vervangen door stenen constructies die dwars op de vloedlijn werden geplaats. Zo beschermden ze het strand tegen de eroderende werking van de golven. De gemoedsgesteltenis van het eenzame personage blijft voor ons een mysterie, maar de sombere golfbreker en de koele tonaliteit van de zee en de hemel suggereren melancholie. Mogelijk poseert Ensors zus Mitche hier in de uitgaanskleding die ze ook in De sombere dame (1881; KMSKB, inv.nr. 6415) draagt. Ensors boezemvriend Eugène Demolder, die over hem in 1892 als eerste een, overigens uitstekende, monografie publiceerde, herinnert er ons aan dat Ensor tijdens de eerste twee jaren van zijn carrière opvallend veel aandacht had voor de voorstelling van coquette dames. We treffen zo’n dame hier aan op een golfbreker en elders in interieurs, maar ook als zelfstandig motief in een hele reeks aquarellen die nauw verwant zijn met deze geschilderde studie. Proud demonstration Pleinairisme – painting in the open air – was an artistic mentality as much as a practice. Whether outdoors or in their studios, the artists associated with the movement wanted to create works that looked as if they had been done directly from nature. Reality and nothing but reality: that was the objective they proclaimed. Truthfulness. No ‘Photoshopping’, as it were. The pursuit of honesty. The results included quite a few sketchy and supposedly ‘sloppy’ works, of which this small canvas by Ensor is a good example. We can reconstruct how it came about. Ensor took a canvas on which he had already started another composition in reddish brown and began by briefly sketching in the figure on the breakwater. He then prepared the colour of the water surface by applying an ultramarine base layer here and there with his thumb. Only then did he work out the overall scene with a brush and palette knife. Note the high horizon and our elevated vantage point. In a few touches of paint, he set down the silhouette of the woman with her left arm folded in front of her, and then shaped her right arm by clearing a space in the paint layer. Ensor used the shaft of his paintbrush to score the handle of her parasol into the wet paint. Before the layers could dry, finally, he applied touches of paint with a palette knife, demonstrating how you can get colours to flow together in certain places. The young painter took obvious pleasure here from his technical skills. It is not certain whether the painting was done entirely on the beach or whether Ensor took it back to his studio to finish. He certainly had an eye for stylish ladies in the early part of his career, especially in an interior or as a motif in their own right. This woman belongs to that series of works. 30,7 × 22,6 cm, 1,8kg Hoogte Centimeters 30.7 Dagmaat 30,7 × 22,6 cm, 1,8kg Breedte Centimeters 22.6 Dagmaat 30,7 × 22,6 cm, 1,8kg Diepte Centimeters 0 Dagmaat 30,7 × 22,6 cm, 1,8kg Gewicht Kilograms 1.8 Dagmaat 30,7 × 22,6 cm, 1,8kg Diameter Centimeters 0 Dagmaat 32,5 × 23,5 × 1,4 cm Hoogte Centimeters 32.5 Volledig 32,5 × 23,5 × 1,4 cm Breedte Centimeters 23.5 Volledig 32,5 × 23,5 × 1,4 cm Diepte Centimeters 1.4 Volledig 32,5 × 23,5 × 1,4 cm Diameter Centimeters 0 Volledig 46,5 × 38,5 × 6,5 cm, 1,8kg Hoogte Centimeters 46.5 Inclusief lijst 46,5 × 38,5 × 6,5 cm, 1,8kg Breedte Centimeters 38.5 Inclusief lijst 46,5 × 38,5 × 6,5 cm, 1,8kg Diepte Centimeters 6.5 Inclusief lijst 46,5 × 38,5 × 6,5 cm, 1,8kg Gewicht Kilograms 1.8 Inclusief lijst 46,5 × 38,5 × 6,5 cm, 1,8kg Diameter Centimeters 0 Inclusief lijst production 1026 https://viaf.org/viaf/88625859 https://rkd.nl/explore/artists/26402 https://www.wikidata.org/wiki/Q158840 James Ensor James Ensor James Ensor Ensor, James 1860-04-13 1949-11-19 schilder painter peintre 1880 1880 1880 19de eeuw 19. Jahrhundert 19ème siècle 19th century 19世纪 siglo XIX XIX secolo XIX век 228988 doek[drager] 229291 geschilderd olieverf op doek huile sur toile oil on canvas Öl auf Leinwand óleo sobre lienzo olio su tela холст, масло 布面油画 234191 Figuurvoorstellingen figuurvoorstellingen http://iconclass.org/25H133 strand beach http://iconclass.org/25H23 zee (zeegezicht) sea (seascape) http://iconclass.org/25H2322 zee sea http://iconclass.org/31AA231 staande figuur - AA - vrouwelijke menselijke figuur standing figure - AA - female human figure http://iconclass.org/31AA2711 wandelen - AA - vrouwelijke menselijke figuur walking - AA - female human figure http://iconclass.org/31D15 volwassen vrouw adult woman http://iconclass.org/41D211 jurk, japon dress, gown http://iconclass.org/41D221(HAT)(+41) hoofddeksel: hoed (+ textiel gebruikt voor kleding) head-gear: hat (+ textile fabrics used for clothes) http://iconclass.org/41D26 accessoires (~ kleding) accessories (~ clothing) http://iconclass.org/41D2632 parasol, zonnescherm parasol, sunshade http://iconclass.org/43 recreatie, amusement recreation, amusement http://iconclass.org/43B2 recreatie in openlucht open-air recreation http://iconclass.org/43B51 in of naast het water (op het strand) in or beside the water (on the beach) https://anet.be/record/kmska/opackmska/a::art.1467 https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/ CC0 CC0 http://kmska.be/collection/work/data/xyex4e 5649 http://vocab.getty.edu/aat/300133025 Item 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen http://kmska.be https://iiif.kmska.be/iiif/2/25174/manifest.json IIIF Manifest https://iiif.kmska.be/c/iiif/2/public@25174.tif thumbnail a130a1358efef4b7683e4fd93df02373 http://kmska.be/collection/work/representation/xyex4e http://kmska.be/collection/work/representation/xyex4e