2026-06-13T07:58:02Z https://datahub.vlaamsekunstcollectie.be

oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:se3857 2026-05-05T22:33:37Z institution:koninklijk_museum_voor_schone_kunsten_antwerpen creator:james_ensor creator:james_ensor creator:ensor_james period:19de_eeuw period:19_jahrhundert period:19me_sicle period:19th_century period:19 period:siglo_xix period:xix_secolo period:xix_ subject:interieurs subject:interieurs subject:klok subject:clock subject:zittende_figuur_aa_vrouwelijke_menselijke_figuur subject:sitting_figure_aa_female_human_figure subject:spiegel subject:mirror subject:volwassen_vrouw subject:adult_woman subject:interieur_van_het_huis subject:interior_of_the_house subject:salon subject:drawing_room_salon subject:gordijnen subject:curtains subject:tapijt_vloerkleed subject:carpet_rug subject:tafel subject:table subject:bedekking_voor_tafel_enz subject:cover_for_table_etc subject:stoel subject:chair subject:armstoel_zitting subject:armchair_seat subject:schoorsteen subject:chimney subject:schoorsteenmantel subject:chimney_piece_mantelpiece subject:kachel subject:heating_stove subject:olielamp subject:oil_lamp subject:jurk_japon subject:dress_gown subject:kleding_voor_het_bovenlichaam_blouse subject:clothing_for_the_upper_part_of_the_body_blouse material:doekdrager technique:geschilderd

http://kmska.be/collection/work/data/se3857 oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:se3857 http://kmska.be/collection/work/id/se3857 http://www.cidoc-crm.org/Entity/e22-man-made-object/version-6.1 Man-Made Object 228765 schilderij 12 schilderij painting peinture Het burgersalon Le salon bourgeois The Bourgeois Salon Der Bürgersalon El salón burgués Il salone borghese 市民沙龙 Буржуазный салон 4920 23065 23066 23052 31279 62045 62199 62486 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Royal Museum of Fine Arts Antwerp 2735 In depot / in bruikleen In depot / on loan De laatste tentoonstelling van de Brusselse avant-gardekring La Chrysalide in mei 1881 was de eerste expositie waaraan James Ensor deelnam na zijn studietijd aan de Brusselse academie. Hij debuteerde met Burgersalon, De koloriste (1880, KMSKB Brussel, inv.nr. 10288) en Stilleven met groenten en een dode eend (1880, Musée des Beaux-Arts, Doornik; inv.nr. 197). Het Burgersalon behoort tot de meer ambitieuze schilderijen uit zijn aanvangstijd, die hij bleef inzenden voor tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Om bij de Brusselse avant-garde een opvallende entree te maken stelde Ensor het schilderij tentoon met de titel Un salon (impression). Van meet af aan werd hij, dixit Pol De Mont, ‘verafgood en verfoeid (…) als de revolutionair bij uitnemendheid’, als een kunstenaar die naar verluidt de procedés van de Franse impressionisten in België wilde introduceren. Ensor noemde zichzelf in die jaren ook een impressionist. Maar dit interieur, badend in aardekleuren, en ander werk uit Ensors eerste vijf jaar tonen aan dat zijn critici noch hijzelf goed wisten hoe Monet, Renoir of Pissarro zo’n impressie echt concipieerden en schilderden. Ensor brengt twee dames in beeld, gezeten aan een tafel in de huiskamer van een doorsnee 19de-eeuwse burgerwoning, verzonken in hun bezigheden. De compositie is eenvoudig: links van de denkbeeldige middenas een goedgevulde zone met de silhouetten van de personages onder de schouw, de vergulde spiegel en de olielamp aan het plafond, rechts een legere zone met de schuin oplopende reeks blauwe zitvlakken, de weerkaatsing van een spiegel in een spiegel en de hoge vensteropening met zware gordijnen. De aandacht gaat eerst naar het mooi belichte profiel van de vrouw en haar witte handwerk en vervolgens onvermijdelijk richting venster, de bron van een fel daglicht dat desondanks een groot deel van de ruimte onderbelicht laat. Niet de dames en hun onbenullige tijdverdrijf zijn het onderwerp, wel hoe het deels felle, deels diffuse licht wordt weerkaatst door de objecten: wit textiel, blauw fluweel, wit marmer, vergulde objecten, hout, een aangezicht, haar, een oorschelp. Kritische tijdgenoten vonden dat het door de spectaculaire dynamiek van de schilderwijze – uiterst schetsmatig met eclatante coloristische accenten in vermiljoen of kobaltblauw – leek alsof er tijdens het schilderen een aardbeving had plaatsgegrepen. Stilistisch staat dit werk dan ook dicht bij het virtuoze pleinairisme dat Ensor in een studie als De vrouw op de golfbreker (1880; KMSKA inv.nr. 3384) heeft nagestreefd. Vooruitstrevende kunstenaars stelden het ‘tijdverdrijf’ van burgers uit het moderne leven afstandelijk voor, zonder verheven, moraliserende of sentimentele bijbedoelingen, op een onbescheiden formaat, maar zonder de personages te idealiseren. Het Burgersalon is een modern genretafereel en het formaat is inderdaad dat van een academisch historiestuk met belangwekkende personages. Ensor gebruikte dan ook een doek waarop hij als academische oefening een dergelijk verheven tafereel had uitgebeeld. Ensors goede vriend Eugène Demolder herkende ongetwijfeld de woonkamer van het Oostendse huis van de Ensors, en tante Mimi, die de winter bij haar zus Catherina doorbracht. Of de vrouw die ons de rug toekeert Ensors zus Mitche is of zijn moeder, valt niet uit te maken en is ook niet belangrijk. Demolder beschouwde het Burgersalon en een vijftiental gelijkaardige voorstellingen niet als portretten maar als een ‘série de femmes coquettes’. Het gaat om fictieve personages in fictieve situaties ook al zijn ze naar het leven geschilderd. De titel Salon bourgeois en 1881 die Ensor zelf vanaf 1886 gebruikte, wordt in het Nederlands steevast ‘burgersalon’. ‘Burgerlijk’ of ‘deftig’ zou correcter zijn. Na de Tweede Wereldoorlog beschreef kunstcriticus Paul Haesaerts voor het eerst een tiental interieurs met personages als een coherente groep ‘burgersalons’. Hij situeerde een belangrijk deel daarvan in Ensors zogenaamd ‘sombere’ stijlperiode en zag in de burgersalons bovendien een ‘sluipende onrust’ neerdalen, ‘een mist gekleurd door Baudelaires zwaarmoedigheid. En het lijkt alsof je Maeterlinck hoort: ‘Heb meelij.’ In zijn spoor zagen heel wat critici en kunsthistorici in de burgersalons een weergave van de vermeende deprimerende stemming, conflicten en frustraties ten huize Ensor. Lang voor we met z’n allen zijn gaan houden van modernistische helderheid en eenvoud in de (binnen)architectuur en onze afkeer voor kleinburgerlijke gezelligheid en weelde toenam, loofden Ensors vrienden en tijdgenoten nochtans de intieme charme en huiselijkheid van schilderijen als het Burgersalon. Lights! What is the actual subject of this canvas by a twenty-one year-old James Ensor? The two ladies sewing at a table in their living room? The intimate interior of their cosy and dimly lit middle-class home with its ornamental fireplace, gilt mirror and oil lamp hanging from the ceiling, the heavy carpet with the diamond-shaped green motif, the dark wallpaper and the heavy drapes by the tall windows? Friends will have recognised the sitting room of the Ensors’ home in Ostend. The woman we see from the back could be the artist’s sister Mitche or his mother. None of these things are Ensor’s main concern however: for him it is all about the light. The Bourgeois Salon (‘genteel sitting room’ might be more accurate) is a study of the effects of light. It is no coincidence that the twenty-something Ensor called himself an Impressionist after the example of his older French colleagues. Here we have a mixture of intense light, with the window as its source, and partly diffuse light, in the underlit part of the space. The light is reflected in a variety of objects: white textiles, blue velvet, white marble, gilt furnishings, wood, a face, hair and an ear. Unfavourable critics wrote at the time that the spectacular and dynamic painting style – highly sketchy with luminous vermilion and cobalt blue accents – made it seem like an earthquake had occurred during the painting process. Ensor created a series of similar ‘portraits’ or genre scenes in this fairly large format. Although painted from life, these are fictitious characters in fictitious situations. There is no need to go searching for hidden meanings: Ensor’s close friend Eugene Demolder called them ‘a series of stylish ladies’. 132 × 108 cm Hoogte Centimeters 132 Dagmaat 132 × 108 cm Breedte Centimeters 108 Dagmaat 134,9 × 111,3 cm Hoogte Centimeters 134.9 Volledig 134,9 × 111,3 cm Breedte Centimeters 111.3 Volledig 134,9 × 111,3 cm Diepte Centimeters 0 Volledig 161 × 137 × 10,5 cm, 26kg Hoogte Centimeters 161 Inclusief lijst 161 × 137 × 10,5 cm, 26kg Breedte Centimeters 137 Inclusief lijst 161 × 137 × 10,5 cm, 26kg Diepte Centimeters 10.5 Inclusief lijst 161 × 137 × 10,5 cm, 26kg Gewicht Kilograms 26 Inclusief lijst production 1026 https://viaf.org/viaf/88625859 https://rkd.nl/explore/artists/26402 https://www.wikidata.org/wiki/Q158840 James Ensor James Ensor James Ensor Ensor, James 1860-04-13 1949-11-19 schilder painter peintre 1881 1881 1881 19de eeuw 19. Jahrhundert 19ème siècle 19th century 19世纪 siglo XIX XIX secolo XIX век 228988 doek[drager] 229291 geschilderd olieverf op doek huile sur toile oil on canvas Öl auf Leinwand óleo sobre lienzo olio su tela холст, масло 布面油画 234193 Interieurs interieurs http://iconclass.org/23U24 klok clock http://iconclass.org/31AA235 zittende figuur - AA - vrouwelijke menselijke figuur sitting figure - AA - female human figure http://iconclass.org/31A511 spiegel mirror http://iconclass.org/31D15 volwassen vrouw adult woman http://iconclass.org/41A2 interieur van het huis interior of the house http://iconclass.org/41A222 salon drawing-room, 'salon' http://iconclass.org/41A421 gordijnen curtains http://iconclass.org/41A431 tapijt, vloerkleed carpet, rug http://iconclass.org/41A711 tafel table http://iconclass.org/41A713 bedekking voor tafel, enz. cover for table, etc. http://iconclass.org/41A721 stoel chair http://iconclass.org/41A7212 armstoel, zitting armchair, seat http://iconclass.org/41B214 schoorsteen chimney http://iconclass.org/41B2141 schoorsteenmantel chimney-piece, mantelpiece http://iconclass.org/41B22 kachel heating stove http://iconclass.org/41B34 olielamp oil-lamp http://iconclass.org/41D211 jurk, japon dress, gown http://iconclass.org/41D223(BLOUSE) kleding voor het bovenlichaam: blouse clothing for the upper part of the body: blouse https://anet.be/record/kmska/opackmska/a::art.1468 https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/ CC0 CC0 http://kmska.be/collection/work/data/se3857 4605 http://vocab.getty.edu/aat/300133025 Item 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen http://kmska.be https://iiif.kmska.be/iiif/2/5046/manifest.json IIIF Manifest https://iiif.kmska.be/c/iiif/2/public@5046.tif thumbnail 4ff278b42ee251b09fe5efe8b10e7422 http://kmska.be/collection/work/representation/se3857 http://kmska.be/collection/work/representation/se3857