2026-05-10T10:38:23Z https://datahub.vlaamsekunstcollectie.be

oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:n4jh4a 2026-05-05T22:24:03Z institution:koninklijk_museum_voor_schone_kunsten_antwerpen creator:george_hendrik_breitner creator:george_hendrik_breitner creator:breitner_george_hendrik period:19de_eeuw period:19_jahrhundert period:19me_sicle period:19th_century period:19 period:siglo_xix period:xix_secolo period:xix_ subject:stadsgezichten subject:stadsgezichten subject:avond subject:evening subject:plein_plaats_circus_enz subject:square_place_circus_etc subject:staande_figuur_aa_vrouwelijke_menselijke_figuur subject:standing_figure_aa_female_human_figure subject:buigende_figuur_aa_vrouwelijke_menselijke_figuur subject:bending_figure_aa_female_human_figure subject:wandelen_aa_vrouwelijke_menselijke_figuur subject:walking_aa_female_human_figure subject:kind subject:child subject:meisje_kind_tussen_peuter_en_jongere subject:girl_child_between_toddler_and_youth subject:volwassen_vrouw subject:adult_woman subject:oude_vrouw subject:old_woman subject:hond subject:dog subject:het_gebruikelijke_huis_of_rij_huizen subject:the_usual_house_or_row_of_houses subject:lantaarn subject:lantern subject:jurk_japon subject:dress_gown subject:hoofddeksel_hoed_textiel_gebruikt_voor_kleding subject:head_gear_hat_textile_fabrics_used_for_clothes subject:kleding_voor_het_bovenlichaam_blouse subject:clothing_for_the_upper_part_of_the_body_blouse subject:rok subject:skirt subject:schort subject:apron subject:schoenen_sandalen subject:shoes_sandals subject:paard subject:horse subject:vierwielig_voertuig_voortgetrokken_door_n_dier subject:four_wheeled_vehicle_drawn_by_one_animal subject:diligence_omnibus_paardentram subject:diligence_omnibus_horse_tram subject:geografische_namen_van_landen_regios_bergen_rivieren_enz_namen_van_steden_en_dorpen_uitgezonderd_nederland subject:geographical_names_of_countries_regions_mountains_rivers_etc_names_of_cities_and_villages_excepted_netherlands subject:namen_van_steden_en_dorpen_amsterdam subject:names_of_cities_and_villages_amsterdam subject:namen_van_historische_gebouwen_plaatsen_straten_enz_dam subject:names_of_historical_buildings_sites_streets_etc_dam material:doekdrager technique:geschilderd

http://kmska.be/collection/work/data/n4jh4a oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:n4jh4a http://kmska.be/collection/work/id/n4jh4a http://www.cidoc-crm.org/Entity/e22-man-made-object/version-6.1 Man-Made Object 228765 schilderij 12 schilderij painting peinture Avond op de Dam in Amsterdam Soir sur le Dam d’Amsterdam Evening on Dam Square in Amsterdam Abend auf dem Dam in Amsterdam Tarde en la plaza Dam de Ámsterdam Sera in piazza Dam ad Amsterdam 阿姆斯特丹水坝广场的夜晚 Вечер на площади Дам в Амстердаме 3282 60316 61059 31537 62424 62134 62204 62544 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Royal Museum of Fine Arts Antwerp 2200 In depot / in bruikleen In depot / on loan Het schilderij Avond op de Dam in Amsterdam heeft een opvallend groot en liggend formaat. In één brede en snelle beweging trekt in de avondlijke duisternis de bezige grootstad voorbij. Daarin is in de eerste plaats de ‘impressie’ van belang, veel minder het detail. Het plein wordt slechts gesuggereerd, de vormen zijn nauwelijks uitgewerkt. Schetsmatig, maar raak, met een trefzekere penseeltoets verschijnen de gebouwen bruin en somber, fonkelen de etalages oranje, de tramcabines mysterieus, de straatlantaarns felgeel. Er heerst een drukte van jewelste. Dienstbodes snellen over straat voor de laatste inkopen van de dag. Centraal op de voorgrond neemt een dienstmeid in haar typisch helblauwe uniform met wit tulen mutsje een rijk gekleed meisje – allicht het dochtertje van haar werkgever – bij de hand. De figuur rechts van haar, die slechts uit enkele vegen bestaat, stelt een volksvrouw voor. Armzalige honden rennen elkaar na. Op het middenplan keren fabrieksmeiden in groezelige schorten terug van hun werk. Dienstmeisjes in lichte jurken steken af tegen het donkere plein. Op de achtergrond staan een zwart en grijs trampaard met hetzelfde rode gareel rond hun nek te wachten op klanten, terwijl deftige dames en heren flaneren en zich aan chique etalages vergapen. George Hendrik Breitner maakte vanaf 1890 diverse schilderijen van de Dam in Amsterdam bij avond. Hij koos vaak, zoals hier, de zuidelijke kant van de Dam bij het Rokin met als achtergrond de uitstalramen aan de Vijgendam en de zijmuur van de Beursstraat, die bestemd was voor affiches en reclames. Hij schilderde de figuren met een grote snelheid, alsof hij hun gekrioel zoveel mogelijk wilde vastleggen voordat ze uit zijn gezichtsveld verdwenen. In tegenstelling tot de Franse impressionisten, die boulevards en pleinen in de openlucht vastlegden, werd het van Nederlandse schilders niet geaccepteerd dat ze buiten in de stad schilderden. Avond op de Dam ontstond dan ook in de beslotenheid van het atelier. Alles wat Breitner op straat interesseerde, noteerde hij in schetsboekjes. De talloze tekeningen, vaak in combinatie met foto’s, werkte hij daarna zorgvuldig uit tot composities die de illusie van een momentopname oproepen. In 1886 verhuisde Breitner van Den Haag naar Amsterdam, waar hij zich al vlug ontpopte tot een van de belangrijkste kunstenaars van zijn generatie: de schilders van Tachtig, ook wel ‘de Nederlandse impressionisten’ genoemd. Amsterdam, een onuitputtelijke bron van motieven, was hun muze. Als geen ander dompelde Breitner zich onder in haar sfeer. Zijn schilderijen tonen het rumoer in de stad, de bouwactiviteiten, de sociale ongelijkheid en het vertier dat niet alleen een plezierige kant heeft. Reeds in 1882 schreef de jonge Breitner aan zijn mecenas, de graanhandelaar Adriaan Pieter van Stolk: ‘Ik zelf, Ik zal de mensch schilderen op de straat en in de huizen de straten en huizen die ze gebouwd hebben ’t leven vooral. Le peintre du peuple zal ik trachten te worden of liever ben ik al omdat ik ’t wil. Geschiedenis wild[d]e ik schilderen en zal ik ook maar de Geschiedenis in haren uitgebreidsten zin. Een markt, een kaai, een rivier, een bende soldaten onder een gloeiende zon of in de sneeuw is net zoo goed en meer geschiedenis dan "De nichtjes van Spinoza komen hem bezoeken vergezeld van hunne mama".’ In Avond op de Dam in Amsterdam plaatste Breitner het gewone volk op de voorgrond. Zijn zoektocht naar het ware leven in de grootstad was geïnspireerd op het naturalisme van de Franse romanschrijver Emile Zola (1840-1902). Net als Zola keek Breitner naar de arme bevolking en probeerde hij haar bestaan zo natuurgetrouw mogelijk weer te geven. Dit tafereel is een treffende impressie van die zoektocht. Breitner portretteerde de volksvrouwen zonder mededogen, maakte hun gezichten extra lelijk en versterkte met zijn losse, ruige verftoets hun primitieve voorkomen nog. Le tableau Soir sur le Dam d’Amsterdam frappe par son grand format horizontal. Le soir tombe sur la grande ville dans un mouvement large et rapide. L’impression est ici bien plus importante que le détail. La place n’est que suggérée, les formes sont à peine abouties. D’un coup de pinceau schématique mais efficace, le peintre évoque des bâtiments bruns et sombres, des étals d’un orange vif, des voitures de tram mystérieuses, des lampadaires jetant leur lueur jaune. L’agitation règne. Des servantes se hâtent faire les derniers achats de la journée. Au premier plan, une servante dans son uniforme bleu clair et bonnet de tulle blanc typiques tient par la main une petite fille élégante, probablement la fille de son employé. Le personnage qui se tient à sa droite, tracé de quelques traits, représente clairement une femme du peuple. Des chiens errants se courent après. Au plan intermédiaire, des ouvrières en tablier défraîchi rentrent de l’usine. Des servantes en robe clair traverse la place sombre. À l’arrière-plan, deux chevaux de tram noir et gris dans leur harnais rouge attendent les clients, tandis que des hommes et des femmes de la bonne société flânent et admirent les élégantes vitrines. George Hendrik Breitner réalise plusieurs tableaux du Dam d’Amsterdam à partir de 1890. Il choisit souvent, comme ici, la partie sud du Dam à proximité du Rokin avec en toile de fond les vitrines du Vijgendam et le mur latéral de la Beursstraat, destiné aux affiches et panneaux publicitaires. Il peint ses personnages avec une grande rapidité, comme s’il voulait capter autant de leurs mouvements que possible avant qu’ils disparaissent de son champ de vision. Contrairement aux impressionnistes français, qui peignent des boulevards et des places en plein air, les peintres hollandais ne sont pas autorisés à dresser leur chevalet dans la rue. Soir sur le Dam a donc vu le jour dans l’intimité de son atelier. Breitner notait sur un carnet de croquis tout ce qui l’intéressait dans la rue. Il transformait ensuite ses multiples dessins, souvent combinés à des photos, dans des compositions créant l’illusion d’une situation saisie sur le vif. En 1886, Breitner quitte La Haye pour Amsterdam, où il se révèle rapidement un des plus grands artistes de sa génération : les artistes impressionnistes néerlandais, qu’on appelle aussi les Tachtigers. Amsterdam est une source inépuisable d’inspiration, leur muse. Breitner plus que tout autre se plonge corps et âme dans son atmosphère. Ses tableaux montrent l’agitation urbaine, les activités de construction, les inégalités sociales et les côtés moins glorieux des divertissements. Dès 1882, le jeune Breitner écrit à son mécène, le marchand de grains Adriaan Pieter van Stolk : ‘Moi-même, je peindrai les hommes dans la rue et dans les maisons et les rues où ils vivent. L’Histoire a voulu que je peigne et je peindrai donc l’Histoire dans son sens le plus large. Un marché, un quai, un fleuve, une bande de soldats sous un soleil rayonnant ou dans la neige est tout aussi bien et davantage d’actualité que ‘Les petites nièces de Spinoza lui rendant visite avec leur maman”.’ Dans Soir sur le Dam d’Amsterdam , Breitner place le petit peuple au premier plan. Sa quête de la réalité urbaine s’inspire des romans naturalistes d’Émile Zola (1840-1902). Tout comme l’écrivain français, Breitner regarde les petites gens et tente de reproduire fidèlement leur mode de vie. Cette scène est l’expression même de son aspiration. Breitner croque les femmes du peuple sans compassion, enlaidit même leur visage et souligne avec ses touches de peinture brutes leur aspect primitif. This painting has a remarkably large, horizontal format. The bustling city passes by in the evening twilight in a single broad, swift movement. It is the ‘impression’ that is important, the detail less so. The square is merely suggested, the forms barely worked up at all. The buildings, brown and dark, loom up sketchily but true to life, the shop windows sparkle with an orange light, the tramcar mysterious, the street lamps bright yellow. People are coming and going. Servants are rushing across the street to do the last bits of shopping for the day. In the centre foreground a maidservant in her distinctive bright blue uniform with white tulle cap is taking the hand of a smartly dressed little girl, probably her employer’s daughter. The figure to the right of her, consisting of just a few smudges of paint, is a working-class woman. Skinny dogs are racing up and down. In the middle ground factory girls in grubby aprons are coming home from work. Maidservants in light-coloured dresses stand out against the dark square. In the background two tram horse, a black and a grey, with the same red collar around their necks stand waiting for customers, while fashionable ladies and gentlemen stroll along and gawp at chic window displays. George Hendrik Breitner started making a number of paintings of Dam Square at twilight in 1890. As in this one, he often chose the south side of the square, by the Rokin, facing the background of the display windows of Vijgendam and the side wall of Beursstraat, which was reserved for posters and advertising hoardings. He captured the figures very quickly, as if he wanted to record as much of their bustle as possible before they vanished from view. Unlike the French Impressionists, who chronicled the scenes on boulevards and squares out in the open air, it was not acceptable for Dutch painters to go around painting out of doors in the city. So Evening on Dam Square, Amsterdam was actually painted in the seclusion of Breitner’s studio. He noted down everything of interest in his sketchbooks while he was out on the street and then worked up his countless drawings, often in combination with photographs, in compositions that create the illusion of snapshots. In 1886 Breitner moved from The Hague to Amsterdam, where he very soon revealed himself to be one of the most important artists of his generation: the so-called ‘painters of the Eighties’, also known as ‘the Dutch Impressionists’. Amsterdam, an inexhaustible sources of subjects, was their muse. More than anybody else, Breitner immersed himself in its atmosphere. His paintings capture the hubbub of the city, the construction works, the social inequality, and the entertainments, not all of which were pleasant. In 1882, the young Breitner was already writing to his patron, the grain merchant Adriaan Pieter van Stolk: ‘I myself, I shall paint the people on the street and in the houses the streets and houses that they have built, life above all. I shall try to become the ‘peintre du peuple’, or rather already am because I want to be. I wanted to paint history, and so I shall, but then history in its widest sense. A market, a quay, a river, a troop of soldiers under a scorching sky, or in the snow, is just as good and even more history than "Spinoza’s nieces come to visit him accompanied by their Mama".’ In Evening on Dam Square, Amsterdam Breitner shone the spotlight on ordinary folk. His quest for true life in the metropolis was inspired by the naturalism of the French novelist Emil Zola (1840-1902). Like him, Breitner looked at the poor and tried to depict their lives as truthfully as possible. This scene is a striking impression of that quest. Breitner portrayed the working-class women dispassionately, made their faces even uglier than they were, and accentuated their primitive appearance even further with his loose, rough brushwork. Amsterdam, grimy and crowded The city street is busy with servants hurriedly doing their last bits of shopping. A maid dressed in a brightblue uniform with white tulle cap is shown in the central foreground holding the hand of an expensively dressed little girl – possibly her employer’s daughter. The working-class woman to the right of her consists of just a few brushstrokes. Scruffy dogs chase each other while factory girls in grubby aprons are making their way home in the middle ground. Two tram horses, one black the other grey, with a red harness around their necks wait for passengers, while well-to-do ladies and gentlemen out for a stroll gaze at the fashionable window displays. George Hendrik Breitner painted evening scenes on Dam Square in Amsterdam several times from 1890 onwards. The canvas – strikingly large and horizontal in format – was not painted outdoors, unlike many French Impressionist cityscapes. The things that caught Breitner’s eye on the street were captured first in sketchbooks. He then worked up his many drawings in the studio, often referring to photographs. He was not interested in details but in the overall impression, the momentary snapshot. Dam Square is merely suggested, its forms barely elaborated: gloomy brown buildings, glittering orange shop windows, bright yellow streetlamps, and other-worldly tram cars. Having moved to Amsterdam in 1886, Breitner swiftly became one of the most important artists of his generation, known as the ‘Tachtig’ (‘eighty’, referring to the decade) painters or the ‘Dutch Impressionists’. The city was their muse and not always a cheery one. Breitner’s pursuit of real life in the metropolis was inspired by the naturalism of Emile Zola (1840–1902). Like the French novelist, he sought to convey the lives of working people in particular as faithfully as possible, without pity and with a loose and rough touch. He does that here through the contrast with the wealthy flâneurs. 93 × 178 × 3 cm Hoogte Centimeters 93 Dagmaat 93 × 178 × 3 cm Breedte Centimeters 178 Dagmaat 93 × 178 × 3 cm Diepte Centimeters 3 Dagmaat 93 × 178 × 3 cm Gewicht Kilograms 0 Dagmaat 96,3 × 180 × 3 cm Hoogte Centimeters 96.3 Volledig 96,3 × 180 × 3 cm Breedte Centimeters 180 Volledig 96,3 × 180 × 3 cm Diepte Centimeters 3 Volledig 96,3 × 180 × 3 cm Diameter Centimeters 0 Volledig 118,5 × 203 × 10 cm, 23kg Hoogte Centimeters 118.5 Inclusief lijst 118,5 × 203 × 10 cm, 23kg Breedte Centimeters 203 Inclusief lijst 118,5 × 203 × 10 cm, 23kg Diepte Centimeters 10 Inclusief lijst 118,5 × 203 × 10 cm, 23kg Gewicht Kilograms 23 Inclusief lijst production 431 https://viaf.org/viaf/71495339 https://rkd.nl/explore/artists/12318 https://www.wikidata.org/wiki/Q289441 George Hendrik Breitner George Hendrik Breitner George Hendrik Breitner Breitner, George Hendrik 1857-09-12 1923-06-05 schilder painter peintre (1890) 1890 1890 19de eeuw 19. Jahrhundert 19ème siècle 19th century 19世纪 siglo XIX XIX secolo XIX век 228988 doek[drager] 229291 geschilderd olieverf op doek huile sur toile oil on canvas Öl auf Leinwand óleo sobre lienzo olio su tela холст, масло 布面油画 234197 Stadsgezichten stadsgezichten http://iconclass.org/23R13 avond evening http://iconclass.org/25I144 plein, plaats, circus, enz. square, place, circus, etc. http://iconclass.org/31AA231 staande figuur - AA - vrouwelijke menselijke figuur standing figure - AA - female human figure http://iconclass.org/31AA2391 buigende figuur - AA - vrouwelijke menselijke figuur bending figure - AA - female human figure http://iconclass.org/31AA2711 wandelen - AA - vrouwelijke menselijke figuur walking - AA - female human figure http://iconclass.org/31D112 kind child http://iconclass.org/31D11222 meisje (kind tussen peuter en jongere) girl (child between toddler and youth) http://iconclass.org/31D15 volwassen vrouw adult woman http://iconclass.org/31D17 oude vrouw old woman http://iconclass.org/34B11 hond dog http://iconclass.org/41A141 het gebruikelijke huis of rij huizen the usual house or row of houses http://iconclass.org/41B33 lantaarn lantern http://iconclass.org/41D211 jurk, japon dress, gown http://iconclass.org/41D221(HAT)(+41) hoofddeksel: hoed (+ textiel gebruikt voor kleding) head-gear: hat (+ textile fabrics used for clothes) http://iconclass.org/41D223(BLOUSE) kleding voor het bovenlichaam: blouse clothing for the upper part of the body: blouse http://iconclass.org/41D232 rok skirt http://iconclass.org/41D2321 schort apron http://iconclass.org/41D2332 schoenen, sandalen shoes, sandals http://iconclass.org/46C13141 paard horse http://iconclass.org/46C1441 vierwielig voertuig voortgetrokken door één dier four-wheeled vehicle drawn by one animal http://iconclass.org/46C147 diligence, omnibus, paardentram diligence, omnibus, horse-tram http://iconclass.org/61D(NETHERLANDS) geografische namen van landen, regio's, bergen, rivieren, enz. (namen van steden en dorpen uitgezonderd) (NEDERLAND) geographical names of countries, regions, mountains, rivers, etc. (names of cities and villages excepted) (NETHERLANDS) http://iconclass.org/61E(AMSTERDAM) namen van steden en dorpen (AMSTERDAM) names of cities and villages (AMSTERDAM) http://iconclass.org/61F(DAM) namen van historische gebouwen, plaatsen, straten, enz. (DAM) names of historical buildings, sites, streets, etc. (DAM) https://anet.be/record/kmska/opackmska/a::art.772 https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/ CC0 CC0 http://kmska.be/collection/work/data/n4jh4a 3050 http://vocab.getty.edu/aat/300133025 Item 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen http://kmska.be https://iiif.kmska.be/iiif/2/3793/manifest.json IIIF Manifest https://iiif.kmska.be/c/iiif/2/public@3793.tif thumbnail df7ca5b60afc7be7ef8b86029348b35b http://kmska.be/collection/work/representation/n4jh4a http://kmska.be/collection/work/representation/n4jh4a