2026-05-14T11:15:11Z https://datahub.vlaamsekunstcollectie.be

oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:lxtce2 2026-05-05T22:34:26Z institution:koninklijk_museum_voor_schone_kunsten_antwerpen creator:ren_magritte creator:ren_magritte creator:magritte_ren period:20ste_eeuw period:20_jahrhundert period:20me_sicle period:20th_century period:20 period:siglo_xx period:xx_secolo period:xx_ subject:fantastische_kunst subject:fantastische_kunst subject:nacht subject:night subject:wassende_maan_dwz_naar_deze_kant_ subject:waxing_moon_ie_facing_this_way_ subject:maanlicht subject:moonlight subject:bomen subject:trees subject:landschappen subject:landscapes subject:kei_steen subject:boulder_stone subject:woud_bos subject:forest_wood material:doekdrager technique:geschilderd

http://kmska.be/collection/work/data/lxtce2 oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:lxtce2 http://kmska.be/collection/work/id/lxtce2 http://www.cidoc-crm.org/Entity/e22-man-made-object/version-6.1 Man-Made Object 228765 schilderij 12 schilderij painting peinture Zestien september Le seize septembre The Sixteenth of September Der 16. September Dieciséis de septiembre Sedici settembre 九月十六日 Шестнадцатое сентября 5033 28870 24055 32039 29213 62066 62223 62515 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Royal Museum of Fine Arts Antwerp 2843 Te zien op zaal Currently on display In de jaren 1950 sloot René Magritte een exclusief contract met kunsthandelaar Alexander Iolas (1908-1987), die zijn werk in de Verenigde Staten populair maakte. Magritte schilderde toen steeds meer varianten van hetzelfde thema. Van Zestien september bestaan ten minste vijf versies, waarvan twee uit 1956. De kleinste leverde hij voor eind juli aan Iolas. In die maand schilderde hij ook deze versie. In 1957 leverde hij de derde en de grootste versie opnieuw aan Iolas en schilderde hij in gouache op klein formaat een variant. Hij exposeerde in 1958 een vijfde versie die hij opzettelijk antidateerde, om zo aan zijn contractuele verplichtingen met Iolas te ontsnappen. Zestien september is een later werk in Magrittes oeuvre. Het blijft representatief voor hoe hij surrealistische beelden samenstelde. In een brief aan Ernst Jünger van begin juni 1956 schrijft hij dat hij een schilderij had gemaakt van ‘een grote boom, ‘s avonds, met een wassende maan boven op de boom’. Achteraan tekent zich de donkere massa van een bos of struikgewas af, onder een duistere hemel. Op het gebladerte schilderde Magritte de heldere witte sikkel van de wassende maan. Het beeld lijkt werkelijk, maar is een illusie. De maan schijnt immers niet ‘door de bomen’ en wordt niet verborgen door het gebladerte, maar zit boven op de boomkruin. Spelen met de conventies van de realistische schilderkunst om een empirisch onmogelijke situatie te tonen: dat is Magrittes surrealisme ten voeten uit. Na zijn studies aan de Brusselse academie (1916-1918) was Magritte aanvankelijk vooral geïnteresseerd in de artistieke mogelijkheden van een min of meer figuratief constructivisme. Maar in 1922 ontdekte hij in een tijdschrift de vreemde surrealistische composities avant la lettre van de Italiaanse kunstenaar Giorgio de Chirico (1888-1978). Dit inspireerde hem om enkele jaren later ook een nieuw soort surreële beelden te maken. Samen met enkele Brusselse dichters werd Magritte een aanhanger van het Franse surrealisme. Van 1927 tot 1930 woonde hij ook in Parijs. In tegenstelling tot de Franse surrealisten geloofde hij niet in het zuiver psychisch automatisme als creatief proces. De Franse surrealisten noemden hem vanwege zijn gebrek aan surrealistische orthodoxie soms een ‘koekoeksjong’. Magrittes werkwijze is minder radicaal dan die van de Franse surrealistische kunstenaars. Hij associeert min of meer willekeurig vertrouwde, banale motieven, objecten, personages of situaties en brengt die samen, als in een collage. Vervolgens gaat hij over tot een weloverwogen uitwerking van de voorstelling. Materiaal-technisch onderzoek bevestigt dat Magritte tijdens de uitvoering nauwelijks improviseerde. Hij waakte er ook zorgvuldig over om de gelijkwaardigheid van de motieven niet te verstoren. De maansikkel en de boom domineren het beeld, maar zijn picturaal niet interessanter dan de keien aan de voet van de boom , of het struikgewas en de hemel achteraan. Magritte verdedigde deze onpersoonlijke uitvoering als passend om de kracht van zijn beelden te vrijwaren. Zijn schoolse, gladde schilderwijze herinnert ook aan de kunst van de Brusselse symbolisten van omstreeks 1900. Tijdens zijn studies aan de Brusselse academie, waar Gisbert Combaz hem ook opleidde als reclameontwerper, stond de instelling onder leiding van de Belgische symbolist Constant Montald. In de jaren 1920 was Magritte ook bedrijvig als reclameontwerper. De eenvoudige visuele efficiëntie die zijn beste werk kenmerkt is ook wat een reclameontwerper beoogt In de jaren 1950 gebruikte Magritte de wassende maansikkel ook in combinatie met een man of een vrouw, en andere motieven. Op het eerste gezicht herinnert het beeld van de solitaire boom bij het invallen van de nacht aan de mysterieuze stemming die romantische kunstenaars graag evoceren. De absurde positie van de witte maansikkel zouden we als een ironische verwijzing naar stereotiepe romantische beelden kunnen zien. Maar Magritte trachtte als het ware onze neiging om beelden eindeloos te interpreteren tegen te gaan door de onmogelijke combinatie van ogenschijnlijk reële motieven – de solitaire boom in de avondschemering en de witte maansikkel – met een titel die los van de beeldinhoud lijkt te staan: Zestien september. Of de datum naar een (belangrijk) voorval verwijst weten we niet. Magritte zelf vertelde dat zijn vriend, de surrealistische dichter Louis Scutenaire, ‘de mooie titel had gevonden’. Hij en zijn echtgenote Georgette ontvingen ’s zondags vaak hun vrienden thuis in de Mimosastraat in Jette. Tijdens zo’n bijeenkomst bedacht het gezelschap titels voor nieuwe schilderijen. In tegenstelling tot zijn symbolistische leermeester Montald, zijn inspiratiebron De Chirico of magisch-realisten als Delvaux insinueert Magritte niet dat de werkelijkheid een geheime raison d’être heeft die aan het rationalisme ontsnapt – een mysterie waartoe we misschien via esoterische omwegen toegang zouden hebben. Integendeel, Magritte stelt kennelijk dat de werkelijkheid in wezen verbijsterend absurd is. De titel hoeft niets toe te lichten of te verhelderen: ‘Een poëtische titel moet ons verrassen en betoveren.’ This is not a tree by moonlight This later work by Rene Magritte gives a good idea of how the painter went about assembling his surreal images. Behind a lone tree at twilight we see a dark wood and bushes beneath a deep-blue sky. Magritte then painted a luminous white crescent moon onto the foliage of the tree. The image looks real but is obviously an illusion. Playing with the tradition of realistic painting to create pictures that are empirically impossible sums up Surrealism à la Magritte. Other Surrealists or Magic Realists – Magritte’s great inspiration Giorgio de Chirico, for instance, or his fellow Belgian Paul Delvaux – imbued reality with an aura of mystery. Not so Magritte, who thought that reality itself was astonishingly absurd. At first sight, the lone twilit tree and crescent moon in its illogical position, evoke romantic stereotypes. But Magritte, who made a point of resisting our tendency to interpret images, will have had no such connection in mind. The title plays a key role in this respect. The Sixteenth of September has nothing to do with the ostensible reality of the canvas. According to Magritte himself, ‘the lovely title’ was suggested by his friend Louis Scutenaire, a Belgian Surrealist poet. Magritte and his wife Georgette frequently had their friends around to visit on Sundays, during which they thought up alternative, poetic titles for the artist’s paintings. According to Magritte, they needed to ‘surprise and enchant’. Physical and technical research shows that there was little improvisation in Magritte’s painting. Each motif was of equal value to him. The crescent moon and the tree in this painting are equal in painterly terms to the stones in the foreground, the bushes and the sky. Magritte felt that this kind of ‘slick’, impersonal execution was the ideal means of ensuring the power of his images. The efficient visual simplicity of his best work also recalls his training as a graphic designer in the advertising industry, in which he worked in the 1920s. Magritte signed an exclusive contract in the 1950s with the art dealer Alexander Iolas, who promoted his work in the United States and elsewhere. He began to paint a growing number of variations on the same themes, as a result of which at least five versions of The Sixteenth of September exist. 115 × 88 cm Hoogte Centimeters 115 Dagmaat 115 × 88 cm Breedte Centimeters 88 Dagmaat 116,2 × 89,2 × 1,8 cm Hoogte Centimeters 116.2 Volledig 116,2 × 89,2 × 1,8 cm Breedte Centimeters 89.2 Volledig 116,2 × 89,2 × 1,8 cm Diepte Centimeters 1.8 Volledig 116,2 × 89,2 × 1,8 cm Diameter Centimeters 0 Volledig 132 × 105 × 9 cm Hoogte Centimeters 132 Inclusief lijst 132 × 105 × 9 cm Breedte Centimeters 105 Inclusief lijst 132 × 105 × 9 cm Diepte Centimeters 9 Inclusief lijst production 1864 https://viaf.org/viaf/69008939 https://rkd.nl/explore/artists/51983 René Magritte René Magritte René Magritte Magritte, René 1898-11-21 1967-08-15 schilder painter peintre (1956) 1956 1956 20ste eeuw 20. Jahrhundert 20ème siècle 20th century 20世纪 siglo XX XX secolo XX век 228988 doek[drager] 229291 geschilderd olieverf op doek huile sur toile oil on canvas Öl auf Leinwand óleo sobre lienzo olio su tela холст, масло 布面油画 234190 Fantastische kunst fantastische kunst http://iconclass.org/23R14 nacht night http://iconclass.org/24B1 wassende maan, d.w.z. naar deze kant: ) waxing moon, i.e. facing this way: ) http://iconclass.org/24B6 maanlicht moonlight http://iconclass.org/25G3 bomen trees http://iconclass.org/25H landschappen landscapes http://iconclass.org/25H1124 kei, steen boulder, stone http://iconclass.org/25H15 woud, bos forest, wood https://anet.be/record/kmska/opackmska/a::art.4240 © Succession René Magritte - SABAM Belgium http://kmska.be/collection/work/data/lxtce2 4730 http://vocab.getty.edu/aat/300133025 Item 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen http://kmska.be https://iiif.kmska.be/iiif/2/5166/manifest.json IIIF Manifest https://iiif.kmska.be/c/iiif/2/public@5166.tif thumbnail 6f9b1678d7ab4fd4652a1c6037d1e514 http://kmska.be/collection/work/representation/lxtce2 http://kmska.be/collection/work/representation/lxtce2