2026-07-06T08:49:13Z https://datahub.vlaamsekunstcollectie.be

oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:hbjh93 2026-05-05T22:06:19Z institution:koninklijk_museum_voor_schone_kunsten_antwerpen creator:anonieme_meester_14de_eeuw creator:anonieme_meester_14de_eeuw creator:anonieme_meester_14de_eeuw period:14de_eeuw period:14_jahrhundert period:14me_sicle period:14th_century period:14 period:siglo_xiv period:xiv_secolo period:xiv_ subject:religieuze_voorstellingen subject:religieuze_voorstellingen subject:maria_die_voorspraak_doet_bij_christus_maria_middelares_soms_toont_maria_haar_borsten subject:mary_interceding_with_christ_maria_mediatrix_sometimes_mary_showing_her_breasts subject:organisatie_functionarissen_en_hoogwaardigheidsbekleders_in_de_rooms_katholieke_kerk_geestelijken_in_het_algemeen subject:organization_functionaries_and_dignitaries_in_roman_catholic_church_clergy_in_general subject:prelaten_bijv_aartsdiaken_kanunnik_rooms_katholiek subject:prelates_eg_archdeacon_canon_roman_catholic subject:n_persoon_biddend subject:one_person_praying subject:liturgische_gewaden_canoniek subject:liturgical_vestments_canonicals subject:albe subject:alb subject:andere_liturgische_kleding_koorkap subject:other_liturgical_vestments_cope subject:andere_liturgische_kleding_almuis subject:other_liturgical_vestments_almuce subject:nimbus_halo_uitstraling_die_van_personen_of_dingen_uitgaat subject:nimbus_halo_radiance_emanating_from_persons_or_things subject:roofdieren subject:beasts_of_prey_predatory_animals subject:roofdieren_hermelijn_huid_vacht_huid_leder subject:beasts_of_prey_predatory_animals_ermine_skin_fleece_hide_fur_leather subject:naakt_met_bedekte_genitalin subject:nude_with_covered_genitals subject:menselijke_schedel subject:human_skull subject:beenderen_in_het_algemeen_menselijk_lichaam subject:bones_in_general_human_body subject:staande_figuur subject:standing_figure subject:staande_figuur_aa_vrouwelijke_menselijke_figuur subject:standing_figure_aa_female_human_figure subject:knielende_figuur subject:kneeling_figure subject:knielen_op_beide_knien subject:kneeling_on_both_knees subject:handen_tegen_elkaar subject:hands_against_each_other subject:volwassen_man subject:adult_man subject:volwassen_vrouw subject:adult_woman subject:gewelddadige_dood_door_kruisiging subject:violent_death_by_crucifixion subject:doodshoofd_schedel_symbool_van_de_dood subject:deaths_head_skull_symbol_of_death subject:beenderen_symbool_van_de_dood subject:bones_symbol_of_death subject:kleding_die_het_gehele_lichaam_bedekt_kleed subject:clothes_covering_the_entire_body_robe subject:jurk_japon subject:dress_gown subject:cape subject:cape subject:draperie_gedrapeerd_kledingstuk_gewandgebung subject:drapery_draped_garment_gewandgebung subject:blootsvoets subject:barefoot subject:epitaaf subject:epitaph subject:instrumenten_voor_foltering_executie_of_bestraffing subject:instruments_of_torture_execution_or_punishment subject:instrumenten_voor_foltering_executie_of_bestraffing_kruis subject:instruments_of_torture_execution_or_punishment_cross subject:gereedschap_hulpmiddelen_werktuigen_ambachten_en_nijverheid subject:tools_aids_implements_crafts_and_industries subject:gereedschap_hulpmiddelen_werktuigen_ambachten_en_nijverheden_nagel subject:tools_aids_implements_crafts_and_industries_nail subject:inscriptie subject:inscription subject:de_kruisiging_van_christus_christus_dood_aan_het_kruis_golgotha_matthes_2745_58_marcus_1533_45_lucas_2344_52_johannes_1925_38 subject:the_crucifixion_of_christ_christs_death_on_the_cross_golgotha_matthew_2745_58_mark_1533_45_luke_2344_52_john_1925_38 subject:lendendoek_bijzonderheden_van_kruisigingsscnes subject:loin_cloth_particularities_of_crucifixion_scenes subject:zon_en_maan_aan_de_hemel_aan_weerszijden_van_het_kruis_van_christus subject:sun_and_moon_in_the_sky_at_either_side_of_the_cross_of_christ subject:individuele_passiewerktuigen subject:single_instruments_of_the_passion subject:kruis_passiewerktuigen subject:cross_instruments_of_the_passion subject:individuele_passiewerktuigen_nagel subject:single_instruments_of_the_passion_nail subject:boek subject:book material:hout

http://kmska.be/collection/work/data/hbjh93 oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:hbjh93 http://kmska.be/collection/work/id/hbjh93 http://www.cidoc-crm.org/Entity/e22-man-made-object/version-6.1 Man-Made Object 228765 schilderij 12 schilderij painting peinture Calvarie van Hendrik van Rijn Le calvaire d'Hendrik van Rijn Calvary of Hendrik van Rijn Kalvarienberg von Hendrik van Rijn El Calvario de Hendrik van Rijn Calvario di Hendrik van Rijn 亨德里克·范·瑞恩的受难像 Голгофа Хендрика ван Рейна 61098 26022 23943 61099 62358 62064 62221 62513 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Royal Museum of Fine Arts Antwerp 519 Te zien op zaal Currently on display Centraal aan het kruis hangt de gestorven Christus, met links en rechts Maria en Johannes. In de bovenhoeken prijken de zon en de maan, die de eclips tijdens de kruisdood symboliseren. De schedel aan de voet van het kruis verwijst naar de eerste mens Adam, die volgens apocriefe tradities begraven lag op de plaats waar Christus werd gekruisigd. Dit illustreert een kernpunt in de christelijke leer: Adam was in het Oude Testament samen met Eva verantwoordelijk voor de zondeval, en Christus stierf aan het kruis om het mensdom van deze zonde te verlossen. De knielende man aan de voet van het kruis is opmerkelijk kleiner dan de Bijbelse figuren. Het is de opdrachtgever, die in de inscriptie onderaan wordt geïdentificeerd als Hendrik van Rijn, proost en aartsdiaken van de Sint-Janskerk in Utrecht. Het schilderij werd waarschijnlijk besteld kort voor of na zijn dood in 1363. Dit werk behoort tot de vroegste voorbeelden van de paneelschilderkunst in de Nederlanden. Er zijn geen vergelijkbare werken uit dezelfde regio bewaard. De kunstenaar is niet gekend en er zijn tot op heden geen andere schilderijen gevonden die mogelijk van dezelfde hand zijn. Over de betekenis van het werk voor de opdrachtgever licht de inscriptie onderaan ons in: gelovigen worden verzocht te bidden voor de overleden Van Rijn. Die vraag houdt verband met de idee van het vagevuur uit de late middeleeuwen, de plaats waar overledenen van hun zonden werden gereinigd alvorens ze de hemel binnen mochten. Door het schilderij aan de kerk te schenken en gelovigen voor zich te laten bidden hoopte Van Rijn zijn verblijf in het vagevuur zo kort mogelijk te houden. De achtergrond bestaat uit vierkante vergulde tegels. Daarop is een patroon uitgewerkt in reliëf: een cirkel met in het midden een klauwende leeuw. Decoraties in reliëf op schilderijen kwamen in de 14de eeuw voor in verschillende steden in Noordwest-Europa en Engeland. De precieze oorsprong van de techniek is niet te bepalen, maar de wijde verspreiding ervan geeft aan dat de procedure door reizende kunstenaars werd doorgegeven. De leeuw keert terug op het rode gewaad van de opdrachtgever. Het dier had een bijzondere betekenis voor Van Rijn. Zijn familie had een wapenschild met drie leeuwen, dat was ontwikkeld in navolging van de graaf van Holland, die vier leeuwen op zijn wapenschild had. De graaf had in de 14de eeuw een conflict met de bisschop van Utrecht, die de onafhankelijkheid van de stad wilde bewaren, terwijl de graaf er zijn invloed wilde versterken. De stad was in twee kampen verdeeld en de familie van Van Rijn koos de kant van de graaf. Toen de bisschop en zijn aanhangers de bovenhand haalde werden Van Rijn en zijn broers verbannen, maar de familie kon terugkeren nadat de graaf zijn positie opnieuw had versterkt. Door zichzelf na al het tumult met de leeuw af te beelden bevestigde Van Rijn de historische trouw van zijn familie aan de graaf. In de 16de eeuw mondden religieuze spanningen in Europa uit in de Beeldenstormen. Utrecht viel tweemaal ten prooi aan het iconoclasme: in 1566 en in 1580. Mogelijk werd de Calvarie van Hendrik van Rijn tijdens een van deze campagnes beschadigd. Bij de restauratie van het paneel bleek namelijk dat er krassen waren aangebracht in het lichaam en het gezicht van Christus. Na de tweede Beeldenstorm werd het schilderij waarschijnlijk in bescherming gegeven bij een van de kanunniken, die het buiten de kerk bewaarde. Het werk werd vervolgens niet meer vermeld tot in de vroege 19de eeuw, wanneer het in het bezit was van ridder Florent van Ertborn. Van Ertborn liet het op zijn beurt na aan het KMSKA. Au centre sur la croix le Christ mort, entouré de Marie et Jean. Dans les coins supérieurs, le soleil et la lune symbolisent l’éclipse pendant la Crucifixion. Le crâne au pied de la croix fait référence au premier homme Adam, qui selon la tradition apocryphe est enterré sur le lieu où le Christ est crucifié. Ceci illustre un tournant dans le christianisme : dans l’Ancien Testament, Adam et Ève sons responsables du Déluge et le Christ meurt sur la croix pour racheter le péché originel. L’homme agenouillé au pied de la croix est nettement plus petit que les personnages bibliques. Il s’agit du commanditaire, identifié dans l’inscription comme Hendrik van Rijn, prévôt et archidiacre de l’église Saint-Jean d’Utrecht. Le tableau a probablement été commandé peu avant ou après sa mort en 1363. Cette œuvre compte parmi les plus anciens exemplaires de la peinture sur panneau aux Pays-Bas historiques. Il n’existe plus d’œuvre comparable de cette région. L’artiste est anonyme et on ne connaît à ce jour aucune autre œuvre pouvant lui être attribuée. L’inscription nous renseigne sur la signification de ce panneau pour le commanditaire : les fidèles sont invités à prier pour l’âme du défunt Van Rijn. Cette requête est liée à la conception du Purgatoire au bas Moyen-Âge, le lieu où les morts sont purifiés de leurs péchés avant d’entrer au Paradis. En faisant don du tableau à l’église et en invitant les fidèles à prier pour lui, Van Rijn espère que son séjour au Purgatoire sera aussi court que possible. L’arrière-plan est constitué de carreaux dorés sur lesquels apparaît un motif en relief : un cercle avec au centre un lion montrant ses griffes. Les motifs en relief sur les tableaux sont apparus au 14e siècle dans diverses villes du nord-ouest de l’Europe et en Angleterre. On ignore l’origine précise de cette technique, mais son utilisation très répandue laisse à penser qu’elle a été transmise par des artistes itinérants. Le motif du lion revient sur les robes rouges du commanditaire. Cet animal a une signification particulière pour Van Rijn car trois lions figurent sur les armes de sa famille, sur le modèle du comte de Hollande, qui avait quatre lions sur son blason. Au 14e siècle, le comte était en conflit avec l’évêque d’Utrecht, qui souhaitait conserver l’indépendance de la ville, tandis que le comte voulait y exercer son pouvoir. La ville s’était divisée en deux camps et la famille de Van Rijn avait choisi le parti du comte. Lorsque l’évêque et ses partisans l’emportèrent, Van Rijn et ses frères furent bannis de la ville, mais la famille fut autorisée à revenir une fois que le comte renforça à nouveau sa position. En se représentant avec le lion après toute cette affaire, Van Rijn confirme les liens historiques qui unissent sa famille et le comte. Les conflits religieux dans l’Europe du 16e siècle se traduisent par les Iconoclasties. La ville d’Utrecht en est victime à deux reprises : en 1566 et en 1580. Le Calvaire d’Hendrik van Rijn est endommagé lors d’une de ces campagnes. La restauration du panneau révèle des rayures sur le corps et le visage du Christ. Après la deuxième Iconoclastie, le panneau est probablement mis sous la protection d’un des chanoines, qui le conserve hors de l’église. L’œuvre n’est ensuite plus mentionnée jusqu’au début du 19e siècle, lorsqu’elle entre dans la collection du chevalier Florent van Ertborn. Van Ertborn la lègue au KMSKA. Pray for me This is a straightforward scene. Christ, dead on the cross, is shown at the centre with his mother Mary on the left and his young disciple John on the right. The Sun appears in the upper left corner and the Moon upper right, alluding to the eclipse that is said to have occurred at Christ’s death. The skull at the foot of the cross is that of Adam, the very first human being. According to tradition, he was buried at the spot where Christ was crucified. The juxtaposition of skull and cross offers a simple illustration of what is a crucial turning-point in Christian doctrine: Adam and Eve brought sin into the world, while Jesus, the son of God, has to die on the cross to redeem humanity of that same sin. The kneeling man is significantly smaller than the other figures. The inscription at the bottom identifies him as Hendrik van Rijn, a priest of St John’s Church in Utrecht and the person who commissioned the painting. He probably did so shortly before his death in 1363 to hang by his tomb. The inscription also invites churchgoers to pray for Van Rijn. The date is important as it tells us that this work by an unidentified artist is one of the earliest examples of panel painting in the Low Countries. It dates from more than half a century before the emergence of ‘Flemish Primitives’ such as Jan van Eyck. The gold-leaf ground is made up of square tiles, each containing the same embossed relief: a circle with a lion rampant (standing upright with its front paws raised). Other examples are found quite regularly in fourteenth-century paintings from north-west Europe. The lion also features in Hendrik van Rijn’s red robe as his family had a coat of arms that incorporated three lions. Koen Bulckens in collectieboek KMSKA 133 × 130 cm Hoogte Centimeters 133 Dagmaat 133 × 130 cm Breedte Centimeters 130 Dagmaat 156,8 × 153 × 6,7 cm Hoogte Centimeters 156.8 Inclusief lijst 156,8 × 153 × 6,7 cm Breedte Centimeters 153 Inclusief lijst 156,8 × 153 × 6,7 cm Diepte Centimeters 6.7 Inclusief lijst 156,8 × 153 × 6,7 cm Diameter Centimeters 0 Inclusief lijst production 10746 Anonieme Meester, 14de eeuw anonieme meester, 14de eeuw Anonieme Meester, 14de eeuw Anonieme Meester, 14de eeuw schilder painter peintre c. 1363 1358 1368 14de eeuw 14. Jahrhundert 14ème siècle 14th century 14世纪 siglo XIV XIV secolo XIV век 228901 hout olieverf en bladgoud op paneel huile et feuille d'or sur bois oil and gold leaf on panel óleo y pan de oro sobre tabla Ölfarbe und Blattgold auf Holztafel olio e foglia d'oro su pannello дерево, листовое золото, масло 木板油画和金箔 234202 Religieuze voorstellingen religieuze voorstellingen http://iconclass.org/11F31 Maria die voorspraak doet (bij Christus), 'Maria Middelares' (soms toont Maria haar borsten) Mary interceding (with Christ), 'Maria Mediatrix' (sometimes Mary showing her breasts) http://iconclass.org/11P31 organisatie, functionarissen en hoogwaardigheidsbekleders in de rooms-katholieke kerk; geestelijken in het algemeen organization, functionaries and dignitaries in Roman Catholic church; clergy in general http://iconclass.org/11P3114 prelaten, bijv. aartsdiaken, kanunnik (rooms-katholiek) prelates, e.g. archdeacon, canon (Roman Catholic) http://iconclass.org/11Q21 één persoon biddend one person praying http://iconclass.org/11Q7146 liturgische gewaden, canoniek liturgical vestments, canonicals http://iconclass.org/11Q71461 albe alb http://iconclass.org/11Q71467(COPE) andere liturgische kleding (KOORKAP) other liturgical vestments (COPE) http://iconclass.org/11Q71467(ALMUCE) andere liturgische kleding (ALMUIS) other liturgical vestments (ALMUCE) http://iconclass.org/22C311 nimbus, halo ~ uitstraling die van personen of dingen uitgaat nimbus, halo ~ radiance emanating from persons or things http://iconclass.org/25F23 roofdieren beasts of prey, predatory animals http://iconclass.org/25F23(ERMINE)(+351) roofdieren: hermelijn (+ huid, vacht, huid, leder) beasts of prey, predatory animals: ermine (+ skin, fleece, hide, fur, leather) http://iconclass.org/31A141 naakt met bedekte genitaliën nude with covered genitals http://iconclass.org/31A211 (menselijke) schedel (human) skull http://iconclass.org/31A216 beenderen in het algemeen (menselijk lichaam) bones in general (human body) http://iconclass.org/31A231 staande figuur standing figure http://iconclass.org/31AA231 staande figuur - AA - vrouwelijke menselijke figuur standing figure - AA - female human figure http://iconclass.org/31A233 knielende figuur kneeling figure http://iconclass.org/31A2331 knielen op beide knieën kneeling on both knees http://iconclass.org/31A2523 handen tegen elkaar hands against each other http://iconclass.org/31D14 volwassen man adult man http://iconclass.org/31D15 volwassen vrouw adult woman http://iconclass.org/31E2356 gewelddadige dood door kruisiging violent death by crucifixion http://iconclass.org/31F11 doodshoofd, schedel (symbool van de Dood) death's head, skull (symbol of Death) http://iconclass.org/31F12 beenderen (symbool van de dood) bones (symbol of Death) http://iconclass.org/41D21(ROBE) kleding die het gehele lichaam bedekt (KLEED) clothes covering the entire body (ROBE) http://iconclass.org/41D211 jurk, japon dress, gown http://iconclass.org/41D2122 cape cape http://iconclass.org/41D27 draperie, gedrapeerd kledingstuk, 'Gewandgebung' drapery, draped garment, 'Gewandgebung' http://iconclass.org/41D2339 blootsvoets barefoot http://iconclass.org/42E312 epitaaf epitaph http://iconclass.org/44G321 instrumenten voor foltering, executie of bestraffing instruments of torture, execution or punishment http://iconclass.org/44G321(CROSS) instrumenten voor foltering, executie of bestraffing: kruis instruments of torture, execution or punishment: cross http://iconclass.org/47D8 gereedschap, hulpmiddelen, werktuigen ~ ambachten en nijverheid tools, aids, implements ~ crafts and industries http://iconclass.org/47D8(NAIL) gereedschap, hulpmiddelen, werktuigen ~ ambachten en nijverheden: nagel tools, aids, implements ~ crafts and industries: nail http://iconclass.org/49L8 inscriptie inscription http://iconclass.org/73D6 de kruisiging van Christus: Christus' dood aan het kruis; Golgotha (Mattheüs 27:45-58; Marcus 15:33-45; Lucas 23:44-52; Johannes 19:25-38) the crucifixion of Christ: Christ's death on the cross; Golgotha (Matthew 27:45-58; Mark 15:33-45; Luke 23:44-52; John 19:25-38) http://iconclass.org/73D6712 lendendoek ~ bijzonderheden van kruisigingsscènes loin-cloth ~ particularities of crucifixion scenes http://iconclass.org/73D674 zon en maan aan de hemel aan weerszijden van het kruis van Christus sun and moon in the sky at either side of the cross of Christ http://iconclass.org/73D82 individuele passiewerktuigen single instruments of the Passion http://iconclass.org/73D82(CROSS) kruis ~ passiewerktuigen cross ~ instruments of the Passion http://iconclass.org/73D82(NAIL) individuele passiewerktuigen (NAGEL) single instruments of the Passion (NAIL) http://iconclass.org/49M32 boek book https://anet.be/record/kmska/opackmska/a::art.133 https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/ CC0 CC0 http://kmska.be/collection/work/data/hbjh93 578 http://vocab.getty.edu/aat/300133025 Item 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen http://kmska.be https://iiif.kmska.be/iiif/2/515/manifest.json IIIF Manifest https://iiif.kmska.be/c/iiif/2/public@515.tif thumbnail 1f95bbf13fee0f72bbd1caf7563c6d79 http://kmska.be/collection/work/representation/hbjh93 http://kmska.be/collection/work/representation/hbjh93