2026-04-04T02:25:39Z https://datahub.vlaamsekunstcollectie.be

oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:9vjq38 2025-02-28T02:03:14Z institution:koninklijk_museum_voor_schone_kunsten_antwerpen creator:meester_van_frankfurt creator:meester_van_frankfurt creator:meester_van_frankfurt period:15de_eeuw period:15_jahrhundert period:15me_sicle period:15th_century period:15 period:siglo_xv period:xv_secolo period:xv_ subject:genrestukken subject:genrestukken subject:mineralen_en_metalen subject:minerals_and_metals material:hout

http://kmska.be/collection/work/data/9vjq38 oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:9vjq38 http://kmska.be/collection/work/id/9vjq38 http://www.cidoc-crm.org/Entity/e22-man-made-object/version-6.1 Man-Made Object 228765 schilderij 12 schilderij painting peinture Schuttersfeest Fête des Archers Festival of the Archers Schützenfest Fiesta de los arqueros Festival degli arcieri 射手节 Праздник стрелков 591 36877 22501 27736 62299 62001 62145 62437 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Royal Museum of Fine Arts Antwerp 529 Te zien op zaal Currently on display Dit merkwaardige schilderij was oorspronkelijk eigendom van het Gilde van de Oude Handboog, een van de zes Antwerpse gewapende gilden waarvan de leden, meestal gegoede burgers, wapens mochten dragen. Schuttersgilden stonden in voor de ordehandhaving, vertegenwoordigden de stad bij openbare aangelegenheden en organiseerden wedstrijden en feesten. Dat laatste zien we op het schilderij: er wordt gretig gedanst en gevierd. De vier boogschuttersgilden zijn aanwezig: de Oude en Jonge Voetboog, die met een kruisboog schoten, en de Oude en Jonge Handboog. De Schermers (zwaard) en Kolveniers (musket) zijn niet afgebeeld. De symbolen op de burchten op de achtergrond verwijzen naar prestigieuze gildehuizen in de Antwerpse binnenstad. Het wapenschild op de linkerburcht staat voor het Pand van Spangien (Grote Markt 7, Oude Voetboog, 1443-1794), de maan voor De Half Maene (Gildekamersstraat 6, Jonge Voetboog, 1461-1499) en de valk voor het huis Valckenborch (Gildekamersstraat 3, Oude Handboog, 1456-1794). De oudste vergaderplaats van de Jonge Handboog is niet gedocumenteerd, maar de zwaan op de meest rechtse burcht verwijst waarschijnlijk naar De Swaen (Gildekamersstraat 7). De twee kastelen links dragen een vlag met het kruis van Sint-Joris, patroonheilige van de voetboogschutters. Op de vlaggen rechts prijkt het kruis van Sint-Sebastiaan, beschermer van de handboogschutters. De Oude Handboog speelt de hoofdrol. In hun burcht, de tweede van rechts, hangt een opvallend feestelijke stemming. De tronende man in het midden draagt op zijn mouw het insigne van het gilde en boven zijn troon hangt een sebastiaanskruis. Alle andere schutters binnen het besloten hof dragen ook insignes van de Oude Handboog. De buitenstaanders, behalve de man met de kannen aan de poort, behoren tot de andere gildes. Links proberen leden van de Oude Voetboog binnen te dringen. Twee andere Voetboogschutters zijn in de gracht rond het slot van de Oude Handboog beland. Rechts onder proberen leden van de Jonge Handboog door het hek te kruipen. Voor de troon dansen twee narren op de muziek van de zwarte man met trom en fluit. Ze nemen deel aan een moresca, een dansritueel waarop in heel West-Europa variaties voorkwamen. Twee narren dansten extatisch tot de vrouw in de rode jurk aan de winnaar een appel schonk. De moresca dankt zijn naam aan de Reconquista, de Spaanse verdrijving van de ‘Moren’ uit het Iberische schiereiland. Vaak vermomde een van de witte deelnemers zich als zwarte man. Het is onmogelijk te achterhalen of dat op dit schuttersfeest het geval was. De schilder baseerde de figuur namelijk niet op een model, maar nam ze over uit een bestaande prent. Het werk werd in 1493 aan het gilde geschonken door Peter de Gramme, voormalig Antwerps schepen. Vermoedelijk verbeeldt het een gebeurtenis uit dat jaar. Door de vele symbolische elementen zijn meerdere interpretaties mogelijk. Zo doet de uitgebeelde rivaliteit tussen de gildes vermoeden dat het gaat om een schutterswedstrijd die de Oude Handboog won. Er zijn ook mogelijke verwijzingen naar het huwelijk, zoals de vrouw met de bloem (voorin) en de vogel in de kooi (boven de troon). De moresca werd vaak gedanst op trouwfeesten. De Meester van Frankfurt – genoemd naar de Duitse stad omdat daar werk van hem hangt – woonde en werkte in Antwerpen. We kunnen hem vooralsnog niet met zekerheid identificeren, maar weten hoe hij eruitzag. Het KMSKA bezit namelijk een dubbelportret van de schilder en zijn vrouw. De man in de bruine mantel die vooraan rechts in het Schuttersfeest met een vrouw in het wit in het gras ligt, lijkt stellig op de man van het dubbelportret. De vrouw in het wit is niet zijn echtgenote. Een inventaris uit 1616 vermeldt dat dit paneel bewaard werd op het schietterrein van de Oude Handboog en dat daar een grote metalen sleutel lag, waarschijnlijk het exemplaar op de rug van de troon. In 1710 bevonden de sleutel en het schilderij zich in de gildekamer van de Oude Voetboog, vanwaar het paneel in de KMSKA-collectie terechtkwam. Hierdoor werd lang verondersteld dat de Oude Voetboog de oorspronkelijke bestemmeling was. Waarom het werk werd overgedragen van het ene schuttersgilde naar het andere, is onduidelijk. Opvallend is in elk geval dat de Oude Voetboog een schilderij tentoonstelde waarop een ander schuttersgilde zegevierde. Waarschijnlijk waren de kruisboogschutters begin 18de eeuw niet meer op de hoogte van de oorspronkelijke betekenis van het 15de-eeuwse werk. Ce remarquable tableau appartenait à l’origine à la Guilde de la Vieille Arbalète, une des six guildes armées d’Anvers dont les membres, pour la plupart des bourgeois aisés, étaient autorisés à porter une arme. Les guildes d’archers assuraient le maintien de l’ordre, représentaient la ville dans les évènements publics et organisaient des tournois et des festivités. C’est ce qu’on voit ici : une compagnie s’en donnant à cœur joie. Les quatre guildes de tireurs y sont représentées : la Vieille et la Nouvelle Arbalète à pied, et l’Ancienne et la Nouvelle Arbalète à main. Les Escrimeurs (épée) et les Arquebusiers (mousquet) n’y sont pas représentés. Les symboles sur les châteaux-forts à l’arrière-plan font référence aux prestigieuses maisons de guildes de la cité scaldienne. Le blason sur le château de gauche figure la Maison Spangien (Grand-Place 7, Ancienne Arbalète à pied, 1443-1794), la lune pour De Half Maene (Gildekamersstraat 6, Nouvelle Arbalète à pied, 1461-1499) et le faucon pour la maison Valckenborch (Gildekamersstraat 3, Ancienne Arbalète à main, 1456-1794). Le lieu de réunion initial de la Nouvelle Arbalète à main n’est pas documenté, mais le cygne sur l’édifice tout à droite se rapporte probablement à la maison De Swaen (Gildekamersstraat 7). Les deux châteaux à gauche arborent un étendard avec la croix de Saint-Georges, patron des arbalétriers. Sur les bannières à droite figure la croix de Saint-Sébastien, patron des tireurs à l’arbalète à main. La guilde de l’Ancienne Arbalète à main joue le premier rôle. Il plane sur son château, le deuxième en partant de la droite, une ambiance festive. L’homme trônant au centre porte sur sa manche l’insigne de la guilde et une croix de Sébastien est suspendue au-dessus de son trône. Tous les autres tireurs dans la cour fermée portent également des insignes de l’Ancienne Arbalète à main. Les hommes hors du carré, sauf l’homme à la cruche, appartiennent aux autres guildes. A gauche, des membres de la guilde de l’Ancienne Arbalète à pied tentent d’entrer de force. Deux autres tireurs de l’arbalète à pied ont atterri dans la douve du château. A droite, des membres de la Nouvelle Arbalète à main essayent de franchir la barrière. Deux fous dansent devant le trône sur la musique de l’homme noir au tambour et à la flûte. Ils participent à une moresca, une danse rituelle aux diverses variantes dans toute l’Europe occidentale. Deux fous s’approchent dans une danse extatique de la femme à la robe rouge qui offre une pomme au gagnant du tournoi. La moresca doit son nom à la Reconquista, qui chassa les Maures de la Péninsule ibérique. Il arrivait qu’un participe se grime le visage pour passer pour un maure. Il est impossible de déterminer si c’est le cas ici. Le peintre ne s’est en effet pas basé sur un modèle, mais a repris le personnage d’une gravure. L’œuvre est offerte à la guilde en 1493 par Peter de Gramme, ex-échevin d’Anvers. Elle représente donc sans doute un tournoi qui s’est produit la même année. Les multiples éléments symboliques se prêtent à toutes sortes d’interprétations. La rivalité entre les guildes laisse à penser qu’il s’agit d’un tournoi de tir remporté par l’Ancienne Arbalète à main. Il y a aussi des indications d’un mariage, comme la femme avec la fleur (au premier plan) et l’oiseau dans la cage (au-dessus du trône). La moresca était en effet souvent dansée aux noces. Le Maître de Francfort – du nom de la ville allemande où est accrochée ce tableau –vivait et travaille à Anvers. On ne peut pas encore l’identifier avec certitude, mais on sait à quoi il ressemblait. Le KMSKA possède en effet un double portrait du peintre et de son épouse. Le peintre a les traits de l’homme à la cape marron étendu sur l’herbe au premier plan à droite. La femme en blanc à ses côtés n’est pas son épouse. Un inventaire de 1616 mentionne que ce panneau a été conservé sur le terrain de tir de la Vieille Arbalète à main et qu’il y avait une grande clé en métal, sans doute la clé au dos du trône. La clé et le tableau se trouvaient en 1710 dans la chambre de la guilde de l’Ancienne Arbalète à pied, d’où ce panneau est entré dans la collection du KMSKA. On a donc longtemps pensé qu’il était initialement destiné à cette guilde. On ignore pourquoi le panneau a été transféré d’une guilde à l’autre. Ce qui est étonnant en tout cas, c’est que l’Ancienne Arbalète à pied expose un tableau à la gloire d’une guilde concurrente. Il est probable qu’au début du 18e siècle, les deux guildes d’arbalétriers ne connaissent plus le sens original de cette œuvre du 15e siècle. Let’s dance In the fifteenth century, cities in the Low Countries relied on civic militias to help maintain public order. Armed guilds like this also represented their town at festivities elsewhere, and organised competitions and parties of their own. A well-attended festival staged by one of Antwerp’s four crossbow companies is what we see here. The host was the ‘Guild of the Old Handbow’, which owned the painting for many years. The fortresses in the background help us read this lively panel as we can link their coats of arms and flags to the prestigious guildhalls in the centre of Antwerp, where the various companies were headquartered. The mood at the second castle from the right is festive: this is where the ‘Guild of the Old Handbow’ is based, the organiser of the festival. In the middle, we can see a man with the guild insignia on his sleeve seated on a throne, above which hangs a Jerusalem cross. Two fools are dancing in front of him and a black man is playing music. They are performing a moresca or Morris dance, variations of which can be found all over Europe. The best dancer will receive an apple from the woman dressed in red, suggesting that this might also be a wedding party. All the crossbowmen in the walled garden are wearing the insignia of the ‘Old Handbow’, while those outside belong to other crossbow companies. There is some kind of game or competition going on: to the left, members of the ‘Old Arbalest’ guild are trying to gain entry. Two other ‘footbowmen’ have ended up in the moat around the fortress. Members of yet another guild, that of the ‘Young Handbow’, are trying to crawl through the fence. The Master of Frankfurt – named for the German city where examples of his work can be found – was an artist active in Antwerp. He cannot be identified for certain, but we do know what he looked like as the KMSKA has a double portrait of him and his wife. The man dressed in the brown cloak who is seated with a lady on the grass in the right foreground of this painting is plainly the same one as in the portrait. 176 × 141 cm Hoogte Centimeters 176 Dagmaat 176 × 141 cm Breedte Centimeters 141 Dagmaat 179 × 142,5 cm Hoogte Centimeters 179 Volledig 179 × 142,5 cm Breedte Centimeters 142.5 Volledig 179 × 142,5 cm Diepte Centimeters 0 Volledig 179 × 142,5 cm Diameter Centimeters 0 Volledig 199 × 163 × 9,5 cm Hoogte Centimeters 199 Inclusief lijst 199 × 163 × 9,5 cm Breedte Centimeters 163 Inclusief lijst 199 × 163 × 9,5 cm Diepte Centimeters 9.5 Inclusief lijst 199 × 163 × 9,5 cm Diameter Centimeters 0 Inclusief lijst production 1949 https://viaf.org/viaf/89086881 https://rkd.nl/explore/artists/53274 https://www.wikidata.org/wiki/Q204874 Meester van Frankfurt meester van Frankfurt Meester van Frankfurt Meester van Frankfurt 1460 1515 schilder painter peintre (1493) 1493 1493 15de eeuw 15. Jahrhundert 15ème siècle 15th century 15世纪 siglo XV XV secolo XV век 228901 hout olieverf op paneel huile sur bois oil on panel Öl auf Holz óleo sobre tabla olio su pannello дерево, масло 木板油画 234192 Genrestukken genrestukken http://iconclass.org/25D13 mineralen en metalen minerals and metals https://anet.be/record/kmska/opackmska/a::art.4344 https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/ CC0 CC0 http://kmska.be/collection/work/data/9vjq38 588 http://vocab.getty.edu/aat/300133025 Item 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen http://kmska.be https://iiif.kmska.be/iiif/2/34818/manifest.json IIIF Manifest https://iiif.kmska.be/c/iiif/2/public@34818.tif thumbnail 214d7228801ea00666757b807a0dc402 http://kmska.be/collection/work/representation/9vjq38 http://kmska.be/collection/work/representation/9vjq38