2026-04-15T02:48:38Z https://datahub.vlaamsekunstcollectie.be

oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:8i2jqs 2026-03-30T22:23:34Z institution:koninklijk_museum_voor_schone_kunsten_antwerpen creator:james_ensor creator:james_ensor creator:ensor_james period:19de_eeuw period:19_jahrhundert period:19me_sicle period:19th_century period:19 period:siglo_xix period:xix_secolo period:xix_ subject:landschappen subject:landschappen subject:adam_niet_in_bijbelse_context subject:adam_not_in_biblical_context subject:eva_niet_in_bijbelse_context subject:eve_not_in_biblical_context subject:weekdieren subject:molluscs subject:bomen subject:trees subject:landschappen subject:landscapes subject:woud_bos subject:forest_wood subject:poel_plas subject:pool_puddle subject:lopen subject:running subject:lopen_aa_vrouwelijke_menselijke_figuur subject:running_aa_female_human_figure subject:tuin_van_eden_paradijs subject:garden_of_eden_paradise subject:verdrijving_van_adam_en_eva_uit_het_paradijs_genesis_322_24 subject:expulsion_of_adam_and_eve_from_paradise_genesis_322_24 material:doekdrager technique:geschilderd

http://kmska.be/collection/work/data/8i2jqs oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:8i2jqs http://kmska.be/collection/work/id/8i2jqs http://www.cidoc-crm.org/Entity/e22-man-made-object/version-6.1 Man-Made Object 228765 schilderij 12 schilderij painting peinture Adam en Eva uit het paradijs verjaagd Adam et Ève chassés du Paradis Adam and Eve Expelled from Paradise Adam und Eva aus dem Paradies verbannt Adán y Eva expulsados del paraíso Adamo ed Eva cacciati dal Paradiso 亚当和夏娃被赶出乐园 Изгнание Адама и Евы из рая 2296 23085 23086 23087 62339 62043 62340 62481 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Royal Museum of Fine Arts Antwerp 2072 In depot / in bruikleen In depot / on loan In 1888 wilde Ensor bij Les XX uitpakken met een opvallend ensemble schilderijen en tekeningen, waaronder Adam en Eva uit het paradijs verjaagd. Ziekte verhinderde hem evenwel om zijn werk tijdig naar Brussel te zenden. Pas enkele dagen na de opening werd een reeks tekeningen en etsen opgenomen in de tentoonstelling. Daarom zond Ensor een belangrijk deel van zijn inzending opnieuw naar de tentoonstelling van Les XX in 1889. In april 1887 begon hij aan dit grote schilderij. In een brief aan zijn vrienden Mariette Rousseau-Hannon en haar echtgenoot schreef Ensor: ‘Ik kom de deur niet meer uit. (…) Ik was begonnen aan Adam en Eva verjaagd uit het Paradijs. Nu wordt het De Engel die de geboorte van Christus aan de herders aankondigt. Die besluiteloosheid is verschrikkelijk. Hoe het met dit schilderij zal aflopen weet ik niet. Ik ben tevreden over de hemel, die is fonkelend. De engel trok daar een smaragdgroen spoor. Het doek is groot en neemt mij helemaal in beslag.’ Nadat hij de academie had verlaten werkte Ensor een vijftal jaar rechtstreeks naar de natuur. Toen hij in februari 1886 bij Les XX de gelegenheid had om de kunst van de Franse impressionisten Claude Monet en Auguste Renoir én van aartssymbolist Odilon Redon grondig te bestuderen, sloeg hij geïnspireerd door hun werk, een heel andere richting in en overtrad hij het taboe van het orthodoxe 19de-eeuwse realisme. Gustave Courbet zelf had immers verklaard dat het ‘onoprecht’ was dingen te schilderen die je niet met je ogen hebt gezien. De ‘composities’ die Ensor vanaf 1886 zou gaan maken kwamen op een andere manier tot stand. De brief aan Mariette Rousseau leert ons dat hij de personages Adam en Eva kennelijk ondergeschikt vond aan het spektakel van licht en kleur dat de engel teweegbrengt. Volgens de Bijbel begint de geschiedenis van de mensheid wanneer God Adam en Eva uit het paradijs verjaagt. In Ensors voorstelling zijn de hoofdpersonages uitzonderlijk kleine, onopvallende en naakte wezens. Het opzet van de hele voorstelling ontleende hij aan een album uit 1827 met lithografieën van de Engelse kunstenaar John Martin bij John Miltons Paradise Lost (1658/63). Met Ensors schilderij is deze litho een van de weinige voorstellingen met onopvallende, kleine, naakte protagonisten. De twee kleine figuurtjes zelf heeft Ensor niet aan John Martin ontleend maar aan de etsen van Rembrandt, die hij in 1886 al grondig had bestudeerd. De traditionele engel met het vlammende zwaard (die in feite na deze gebeurtenissen de toegang tot het paradijs moest bewaken) herinnert aan de aartsengel Gabriël in Rubens’ Laatste Oordeel, met in zijn hand een bundel bliksemschichten. Maar het gebaar waarmee Gabriël in de verte wijst, heeft Ensor netjes overgenomen uit een tijdschriftillustratie met Michelangelo’s ‘Sixtijnse’ schepping van Adam. Zou Ensor met opzet het gebaar waarmee God Adam tot leven wekt, hebben hergebruikt om de mens te veroordelen tot eeuwige smart? Hij was zich in ieder geval ten zeerste bewust van het historisch problematische karakter van dit Bijbelse tafereel, want aan de horizon plaatste hij de kleine, roze gestalten van drie gigantische mammoeten. De ontdekking van mammoetresten droeg sedert de 18de eeuw bij tot pogingen om de prehistorie op een kritische en empirische, niet-Bijbelse wijze te reconstrueren. L’Art moderne (24 februari 1889) ergerde zich aan de pseudo-middeleeuwse, groteske taferelen die Ensor tentoonstelde. Maar Adam en Eva vond wel genade: ‘De heerlijke tinten van het palet die we van de heer Ensor gewend zijn, vinden we terug in de hemel die door de engel in vuur en vlam wordt gezet. Er is daar de mooie chaos van een uitbarsting die zich voor onze ogen voltrekt als een prachtig wonder.’ Nadat Ensor het schilderij in 1905 aan Emma Lambotte had verkocht, vroeg hij het in bruikleen om het in Antwerpen bij Kunst van Heden/L’Art contemporain als een van zijn vele geavanceerde ‘Studies van licht’ te kunnen tonen. Hij verwachtte immers veel van dit ‘chaotische werk’. Study of light This spectacular work is a very large painting by James Ensor’s standards. The explosion of light and colour is caused by an angel. Not just any angel: in this scene from the Book of Genesis, it is the Archangel Gabriel himself who is obeying God’s command to drive the very first human beings, Adam and Eve, from the Garden of Eden. The moment, according to the Bible, when human history began. In Ensor’s version, it is a low-key start: the two principal characters are small, inconspicuous creatures. Naked. In April 1887, around the time he began this work, Ensor wrote a letter confirming that the spectacle of the light was the most important thing to him: ‘I hardly leave the house lately.… I had started work on Adam and Eve Expelled from Paradise, now it has become The Angel Announcing the Birth of Christ to the Shepherds. This indecision is horrible. How the painting will end up, I don’t know. I am satisfied with the sky, which sparkles. The angel has left an emeraldgreen trail there. The canvas is large and completely engrosses me.’ Ensor took inspiration from a variety of predecessors. He found the distinctive composition with the tiny human figures, for instance, in an 1827 collection of lithographs by the English artist John Martin, illustrating John Milton’s epic poem Paradise Lost. The two figures themselves were drawn from etchings by Rembrandt, Gabriel’s gesture is found in Michelangelo’s creation of Adam in the Sistine Chapel, and the sword that flashes with lightning recalls Rubens’ Last Judgement. The small, pink shapes of three giant mammoths appear on the horizon – a significant inclusion, as knowledge of prehistory grew steadily throughout the nineteenth century, to the horror of those who believed that the Bible was the only true and literal story of human history. Ensor is thus casting doubt here on the Bible in what is essentialy a study of light. 206 × 245 cm Hoogte Centimeters 206 Dagmaat 206 × 245 cm Breedte Centimeters 245 Dagmaat 206 × 245 cm Gewicht Kilograms 0 Dagmaat 208,1 × 247,2 × 2 cm Hoogte Centimeters 208.1 Volledig 208,1 × 247,2 × 2 cm Breedte Centimeters 247.2 Volledig 208,1 × 247,2 × 2 cm Diepte Centimeters 2 Volledig 241 × 284 × 11,3 cm, 80,2kg Hoogte Centimeters 241 Inclusief lijst 241 × 284 × 11,3 cm, 80,2kg Breedte Centimeters 284 Inclusief lijst 241 × 284 × 11,3 cm, 80,2kg Diepte Centimeters 11.3 Inclusief lijst 241 × 284 × 11,3 cm, 80,2kg Gewicht Kilograms 80.2 Inclusief lijst production 1026 https://viaf.org/viaf/88625859 https://rkd.nl/explore/artists/26402 https://www.wikidata.org/wiki/Q158840 James Ensor James Ensor James Ensor Ensor, James 1860-04-13 1949-11-19 schilder painter peintre 1887 1887 1887 19de eeuw 19. Jahrhundert 19ème siècle 19th century 19世纪 siglo XIX XIX secolo XIX век 228988 doek[drager] 229291 geschilderd olieverf op doek huile sur toile oil on canvas Öl auf Leinwand óleo sobre lienzo olio su tela холст, масло 布面油画 234194 Landschappen landschappen http://iconclass.org/11I62(ADAM) Adam (niet in bijbelse context) Adam (not in biblical context) http://iconclass.org/11I63(EVE) Eva (niet in bijbelse context) Eve (not in biblical context) http://iconclass.org/25F72 weekdieren molluscs http://iconclass.org/25G3 bomen trees http://iconclass.org/25H landschappen landscapes http://iconclass.org/25H15 woud, bos forest, wood http://iconclass.org/25H21431 poel, plas pool, puddle http://iconclass.org/31A27112 lopen running http://iconclass.org/31AA27112 lopen - AA - vrouwelijke menselijke figuur running - AA - female human figure http://iconclass.org/71A321 Tuin van Eden, paradijs Garden of Eden, paradise http://iconclass.org/71A6 verdrijving van Adam en Eva uit het paradijs (Genesis 3:22-24) expulsion of Adam and Eve from paradise (Genesis 3:22-24) https://anet.be/record/kmska/opackmska/a::art.1494 https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/ CC0 CC0 http://kmska.be/collection/work/data/8i2jqs 2406 http://vocab.getty.edu/aat/300133025 Item 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen http://kmska.be https://iiif.kmska.be/iiif/2/2862/manifest.json IIIF Manifest https://iiif.kmska.be/c/iiif/2/public@2862.tif thumbnail 3b40bbd34f6dd5da7dfae9ef4fee5e81 http://kmska.be/collection/work/representation/8i2jqs http://kmska.be/collection/work/representation/8i2jqs