2026-05-28T04:37:34Z https://datahub.vlaamsekunstcollectie.be

oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:61unsj 2026-05-05T22:02:23Z institution:koninklijk_museum_voor_schone_kunsten_antwerpen creator:frans_floris_i creator:frans_floris_i creator:floris_i_frans period:16de_eeuw period:16_jahrhundert period:16me_sicle period:16th_century period:16 period:siglo_xvi period:xvi_secolo period:xvi_ subject:religieuze_voorstellingen subject:religieuze_voorstellingen subject:de_aartsengel_michal_vaak_in_harnas_met_zwaard_of_lans subject:the_archangel_michael_often_in_armour_with_sword_or_lance subject:vechtende_engelen subject:angels_fighting subject:val_van_de_opstandige_engelen_die_duivels_worden subject:fall_of_the_rebel_angels_who_become_devils subject:duivels_en_demonen subject:devils_and_demons subject:duivels_en_demonen_satan subject:devils_and_demons_satan subject:nimbus_halo_uitstraling_die_van_personen_of_dingen_uitgaat subject:nimbus_halo_radiance_emanating_from_persons_or_things subject:edelstenen_en_halfedelstenen subject:precious_and_semiprecious_stones subject:draak subject:dragon subject:slangen subject:snakes subject:insecten subject:insects subject:insecten_bij_symbolisch_gebruikte_dieren subject:insects_bee_animals_used_symbolically subject:insecten_kever_symbolisch_gebruikte_dieren subject:insects_beetle_animals_used_symbolically subject:misvormde_dieren_monsters subject:mis_shapen_animals_monsters subject:vechten subject:fighting subject:kroon_symbool_van_soevereiniteit subject:crown_symbol_of_sovereignty subject:werpwapens_speer_tijdens_de_strijd subject:casting_weapons_spear_during_the_battle subject:hak_en_steekwapens_bijl_tijdens_de_strijd subject:hacking_and_thrusting_weapons_axe_during_the_battle subject:hak_en_steekwapens_mes_tijdens_de_strijd subject:hacking_and_thrusting_weapons_knife_during_the_battle subject:hak_en_steekwapens_zwaard_tijdens_de_strijd subject:hacking_and_thrusting_weapons_sword_during_the_battle subject:hak_en_steekwapens_hellebaard_tijdens_de_strijd subject:helved_weapons_polearms_for_striking_hacking_thrusting_halberd_during_the_battle subject:boogschutterswapens_pijl_en_boog_tijdens_de_strijd subject:archers_weapons_bow_and_arrow_during_the_battle subject:wapens_ter_bescherming_schild_tijdens_de_strijd subject:protective_weapons_shield_during_the_battle subject:de_openbaring_van_johannes_de_apocalyps subject:the_revelation_of_john_the_apocalypse subject:een_zwangere_vrouw_gekleed_met_de_zon_en_staande_op_de_maan_verschijnt_zij_wordt_bedreigd_door_een_rode_draak_met_een_lange_staart_en_zeven_koppen subject:a_pregnant_woman_clothed_with_the_sun_and_standing_on_the_moon_appears_she_is_threatened_by_a_red_dragon_with_a_long_tail_and_seven_heads material:hout technique:geschilderd

http://kmska.be/collection/work/data/61unsj oai:datahub.vlaamsekunstcollectie.be:kmska.be:61unsj http://kmska.be/collection/work/id/61unsj http://www.cidoc-crm.org/Entity/e22-man-made-object/version-6.1 Man-Made Object 228687 drieluik[middenluik] 12 schilderij painting peinture Val van de opstandige engelen La chute des anges rebelles The Fall of the Rebel Angels Sturz der rebellische Engel La caída de los ángeles rebeldes La caduta degli angeli ribelli 叛逆天使的堕落 Низвержение мятежных ангелов 87 20107 20108 20109 62387 62099 62250 62559 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Royal Museum of Fine Arts Antwerp 112 Te zien op zaal Currently on display Centraal bovenaan op dit paneel van Frans Floris heft de aartsengel Michael het zwaard. Met zijn kompanen verjaagt hij demonen onder aanvoering van een zevenkoppige draak uit het hemelrijk. Het schilderij is in twee registers verdeeld. Het bovenste deel is gevuld met engelen. Onderaan zien we duivelse mengwezens met bijvoorbeeld slangenhaar of een varkenskop. Het werk verbeeldt een strijd tussen goed en kwaad. Michael, ofwel de heilige Michiel, was de patroonheilige van de Schermers, een van de zes Antwerpse gewapende gilden. Hun leden waren veelal gegoede burgers die een wapen mochten dragen. De gilden hielpen het stadsbestuur met de ordehandhaving en bij brand. Naast de Schermers waren er twee kruisbooggilden, twee handbooggilden en tot slot de kolveniers, gewapend met een voorloper van het musket. Aan het begin van de 16de eeuw droegen ze tijdens hun dienst allemaal een vuurwapen. Het andere wapen diende voor de vele ceremoniële aangelegenheden, zoals wedstrijden en processies. De schuttersgilden hadden allemaal een altaar in de Onze-Lieve-Vrouwekerk, Antwerpens grootste kerk, die in de loop van de 16de eeuw de kathedraal van het bisdom Antwerpen werd. Op deze prestigieuze plaats pakten ze uit met spectaculaire altaarstukken. De Schermers lieten hun altaarstuk schilderen door Frans Floris. Hoewel hij in onze tijd minder bekend is dan zijn tijdgenoot Pieter Bruegel, gold Floris bij leven als een van de belangrijkste schilders in de Lage Landen. Hij was een geleerde kunstenaar met een groot atelier, waar zowel altaarstukken als mythologische werken werden geproduceerd. In dat opzicht was Floris een voorafspiegeling van de 17de-eeuwer Rubens. Floris voltooide het altaarstuk voor de Schermers in 1554. Met dit vooruitstrevende werk vergrootte hij zijn reputatie nog. De val van de opstandige engelen gold lang als een schoolvoorbeeld van het romanisme: kunst uit de Nederlanden geïnspireerd door de Italiaanse renaissance. De engelen in het bovenste register doen inderdaad denken aan schilderijen van Raphael en Michelangelo. Floris bestudeerde hun werk en de kunst van de klassieke oudheid tijdens zijn studieverblijf in Italië (1541/1542-1545). Hoewel zijn stijl duidelijk refereert aan renaissancekunst, doet hij veel meer dan louter hernemen. In deze Val van de opstandige engelen zijn ook elementen uit de noordelijke traditie verwerkt. De fantasiewezens lijken bijvoorbeeld geïnspireerd door het werk van Jheronimus Bosch. De zevenkoppige draak is dan weer gebaseerd op een prent van Albrecht Dürer. In de avond van 20 augustus 1566 brak in Antwerpen de Beeldenstorm uit. Een meute van 200 calvinisten drong de Onze-Lieve-Vrouwekerk binnen en sloeg er schilderijen en beelden kapot. Er ging toen, en ook nog de dagen nadien, ontzettend veel religieuze kunst verloren. Dit altaarstuk bleef als een van de zeldzame religieuze werken van vóór 1566 bewaard. De lotgevallen van het schilderij in de volgende jaren illustreren de turbulente geschiedenis van het 16de-eeuwse, door godsdienstoorlogen geplaagde Antwerpen. Na de Beeldenstorm was er in de stad korte tijd vrijheid van religie (1566). Het schilderij stond toen waarschijnlijk opgeslagen bij de Schermers. In 1567 kwam de hertog van Alva voor Spanje orde op zaken stellen in de Nederlanden. Het protestantisme werd ten strengste verboden en er werd bevolen de kerken opnieuw te decoreren. De Schermers installeerden toen opnieuw een schilderij op hun altaar in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, waarschijnlijk deze Val van de opstandige engelen. In 1576 brak de Spaanse Furie uit, waarna de Nederlanden zich tegen de Spaanse kroon keerden en Antwerpen een calvinistische republiek werd. In 1581 beval het stadsbestuur om alle beelden uit kerken te verwijderen én ze te verkopen (de Stille Beeldenstorm). De Schermers bewaarden hun altaarstuk echter in hun gildehuis. In 1585 veroverde Spanje Antwerpen opnieuw en ook deze keer volgde snel het bevel om de kerken weer te ‘vullen’. Zo belandde De val van de opstandige engelen opnieuw op het altaar van de Schermers. Oorspronkelijk was dit een drieluik. Op het ene zijluik stond de hoofdman van het gilde en ook het andere was waarschijnlijk een portret. Het is onduidelijk wanneer de luiken verdwenen zijn. Het centrale paneel werd voor het eerst als alleenstaand werk vermeld toen de Schermers tussen 1640 en 1660 een nieuwe altaaromlijsting lieten maken. De val van de opstandige engelen bleef in de kathedraal tot 1794, toen Frankrijk het confisqueerde voor het Musée Central in Parijs. Na de restitutie in 1815 kwam het in het KMSKA terecht. En haut au centre de ce panneau de Frans Floris, l’archange Michel lève son épée. Il chasse avec ses compagnons les démons du royaume céleste sous la forme d’un dragon à sept têtes. Le tableau est divisé en deux registres. La partie supérieure est remplie d’anges. On voit en bas des créatures hybrides démoniaques à chevelure de serpent ou tête de cochon. L’œuvre illustre le combat du bien et du mal. Michel est le saint patron des escrimeurs, une des sept guildes armées d’Anvers. Leurs membres sont généralement des bourgeois aisés autorisés à porter une arme. Les guildes assistent l’administration communale dans le maintien de l’ordre et la lutte contre les incendies. Il y a encore à Anvers deux guildes d’arbalétriers, deux guildes d’archers et encore la guilde des arquebusiers, armés de l’ancêtre du mousquet. Au début du 16e siècle, tous portent une arme à feu pendant leur service. L’autre arme sert pour les nombreuses cérémonies comme des compétitions et des processions. Les guildes d’arbalétriers ont toutes un autel à l’église Notre-Dame, alors la plus grande église d’Anvers, qui deviendra la cathédrale du diocèse d’Anvers dans le courant du 16e siècle. Les guildes tiennent naturellement à avoir des retables spectaculaires dans ce prestigieux lieu de culte. Les escrimeurs font peindre leur retable par Frans Floris. Bien que moins connu que son contemporain Pierre Breughel à l’époque, Floris est considéré de son vivant comme un des peintres majeurs de nos contrées. C’est un artiste érudit dirigeant un grand atelier, où sont produits aussi bien des retable que des œuvres mythologiques. Floris annonce à cet égard le Rubens du 17e siècle. Il achève le retable pour les escrimeurs en 1554, agrandissant encore sa réputation. La Chute des anges rebelles est longtemps considérée comme un cas d’école du romanisme, de l’art des Pays-Bas historiques inspiré de la Renaissance italienne. Les anges dans le registre supérieur font en effet penser à des tableaux de Raphaël et Michel-Ange. Floris a étudié leurs œuvres et l’art de l’Antiquité lors d’un séjour d’étude en Italie (1541/1542-1545). Bien que son style diffère clairement de l’art de la Renaissance, il fait bien davantage que de le reprendre. Dans cette Chute des anges rebelles figurent également des éléments de la tradition picturale du Nord. Les êtres fantastiques, par exemple, sont inspirés de l’œuvre de Jérôme Bosch et le dragon à sept têtes est basé sur une gravure d’Albrecht Dürer. L’Iconoclastie éclate à Anvers dans la soirée du 20 août 1566. Une meute de 200 Calvinistes s’introduit dans l’église Notre-Dame et détruit des tableaux et des sculptures. Une quantité impressionnante d’objets d’art religieux disparaît ce jour-là et les jours qui suivent. Ce retable est une des rares œuvres religieuses d’avant 1566 encore conservées. Le destin du tableau dans les années qui suivent illustre la turbulente histoire de la cité scaldienne du 16e siècle en proie aux guerres de religion. Après l’Iconoclastie, la ville connaît une paix religieuse de courte durée (1566). Le tableau est alors sans doute entreposé à la guilde des escrimeurs. Le duc d’Albe est dépêché en 1567 par l’Espagne pour remettre de l’ordre dans les affaires hollandaises. Le Protestantisme est rigoureusement interdit et l’ordre est donné de remeubler entièrement les églises. Les escrimeurs installent à nouveau un tableau au-dessus de leur autel à la cathédrale Notre-Dame, probablement cette Chute des anges rebelles. La Furie Espagnole éclate en 1576, suite à quoi les Pays-Bas se retournent contre la Couronne d’Espagne et Anvers devient une république calviniste. L’administration communale ordonne en 1581 de retirer toutes les images saintes des églises et de les vendre (l’Iconoclastie silencieuse). Les escrimeurs conservent toutefois leur retable dans leur maison de guilde. L’Espagne envahit à nouveau Anvers en 1585 et ordonne une fois de plus de ‘remplir’ à nouveau les églises. C’est ainsi que La Chute des anges rebelles retrouve sa place sur l’autel des escrimeurs. Il s’agissait à l’origine d’un triptyque. Sur un volet latéral figure le dirigeant de la guilde et l’autre était sans doute aussi un portrait. On ignore la date de disparition de ces deux panneaux. Le panneau central est mentionné pour la première fois comme œuvre unique lorsque les escrimeurs commandent un nouveau cadre pour le retable, entre 1640 et 1660. Le retable de La Chute des anges rebelles reste à la cathédrale jusqu’en 1794, lorsque la France le confisque pour le Musée Central de Paris. Il aboutit au KMSKA après sa restitution en 1815. The archangel Michael is raising his sword at top centre in this panel. He and his companions are driving out of heaven a horde of demons led by a seven-headed dragon. The painting is divided into two registers. The top is filled with angels. At the bottom are monstrous hybrid beings with snakes for hair or pig’s heads. The subject is a battle between good and evil. St Michael was the patron saint of the fencers, one of the six armed guilds of Antwerp. Most of their members were well-to-do citizens who were allowed to bear arms. The guilds helped the city authorities keep order and fight fires. In addition to the fencers there were two crossbow guilds, two archers’ guilds and one of harquebusiers, who were armed with a predecessor of the musket. At the beginning of the 16th century they all carried a firearm while they were on duty. The other weapon was part of their equipment for ceremonial occasions, such as contests and processions. Each guild had an altar in the Church of Our Lady, the largest church in the city, which became the cathedral of the Bishopric of Antwerp in the course of the 16th century. It was in this prestigious location that they proclaimed their status with a display of spectacular altarpieces. The fencers had their altarpiece painted by Frans Floris. Although nowadays he is not as well-known as his contemporary Pieter Bruegel the Elder, he was one of the leading painters of the Low Countries in his day. He was a scholarly artist with a large workshop that produced mythological works as well as altarpieces. In that respect he was a forerunner of the 17th-century Peter Paul Rubens. Floris completed his altarpiece for the fencers in 1554, and it enhanced his reputation even further. For a long time The fall of the rebel angels was regarded as a classic example of Romanism, art of the Low Countries that was inspired by the Italian Renaissance. The angels in the top register do indeed recall paintings by Raphael and Michelangelo. Floris studied their work and the art of classical antiquity during his years of training in Italy (1541/1542-1545). Although his style clearly alludes to Renaissance art, he does far more than simply imitate. This Fall of the rebel angels also contains elements from the northern tradition. The imaginary creatures, for example, are inspired by the work of Hieronymus Bosch, while the seven-headed dragon is based on a print by Albrecht Dürer. The Iconoclasm broke out in Antwerp on the evening of 20 August 1566. A mob of 200 Calvinists forced their way into the Church of Our Lady and began smashing paintings and statues to pieces. Then and in the days that followed there was a mass destruction of church art. This altarpiece was one of the few religious works from before 1566 that survived. The fate of the painting in the years that followed illustrates the turbulent history of 16th-century Antwerp, plagued as it was by wars of religion. There was a brief period of freedom of religion in 1566 after the Iconoclasm, and at that time the painting was probably stored in the fencers’ guildhall. In 1567 the Duke of Alva arrived to restore order in the Netherlands. Protestantism was strictly forbidden, and it was recommended that the churches be redecorated. The fencers then reinstalled a painting on their altar, probably this Fall of the rebel angels. In 1576 the Spanish Fury broke out, whereupon the Netherlands turned against the Spanish crown and Antwerp became a Calvinist republic. In 1581 the city authorities ordered that all images were to be removed from the churches and sold (the Quiet Iconoclasm). The fencers, though, kept their altarpiece in their guildhall. In 1585 the Spanish recaptured Antwerp and ordered the churches to ‘filled’ once again, which is how The fall of the rebel angels reappeared on the fencers’ altar. This painting was originally part of a triptych, with the dean of the guild on one wing and probably a second portrait on the other. It is not clear when the wings were removed. The centre panel was first referred to as a single work when the fencers ordered the redecoration of the altar between 1640 and 1660. The fall of the rebel angels remained in the cathedral until 1794, when the French confiscated it for the Musée Central in Paris. It entered the KMSKA after its restitution in 1815. 303 × 220 cm Hoogte Centimeters 303 Dagmaat 303 × 220 cm Breedte Centimeters 220 Dagmaat 303 × 220 cm Gewicht Kilograms 0 Dagmaat 311,9 × 223,7 × 5 cm Hoogte Centimeters 311.9 Volledig 311,9 × 223,7 × 5 cm Breedte Centimeters 223.7 Volledig 311,9 × 223,7 × 5 cm Diepte Centimeters 5 Volledig 311,9 × 223,7 × 5 cm Diameter Centimeters 0 Volledig 350,5 × 263 × 9,7 cm, 190kg Hoogte Centimeters 350.5 Inclusief lijst 350,5 × 263 × 9,7 cm, 190kg Breedte Centimeters 263 Inclusief lijst 350,5 × 263 × 9,7 cm, 190kg Diepte Centimeters 9.7 Inclusief lijst 350,5 × 263 × 9,7 cm, 190kg Gewicht Kilograms 190 Inclusief lijst production 1090 https://viaf.org/viaf/305798751 https://rkd.nl/explore/artists/28385 Frans Floris I Frans Floris I Frans Floris I Floris I, Frans 1515 1570-10-01 schilder painter peintre 1554 1554 1554 16de eeuw 16. Jahrhundert 16ème siècle 16th century 16世纪 siglo XVI XVI secolo XVI век 228901 hout 229291 geschilderd olieverf op paneel huile sur bois oil on panel Öl auf Holz óleo sobre tabla olio su pannello дерево, масло 木板油画 234202 Religieuze voorstellingen religieuze voorstellingen http://iconclass.org/11G183 de aartsengel Michaël (vaak in harnas met zwaard of lans) the Archangel Michael (often in armour with sword or lance) http://iconclass.org/11G3 vechtende engelen angels fighting http://iconclass.org/11G33 val van de opstandige engelen, die duivels worden fall of the rebel angels, who become devils http://iconclass.org/11K duivel(s) en demonen devil(s) and demons http://iconclass.org/11K(SATAN) duivel(s) en demonen: Satan devil(s) and demons: Satan http://iconclass.org/22C311 nimbus, halo ~ uitstraling die van personen of dingen uitgaat nimbus, halo ~ radiance emanating from persons or things http://iconclass.org/25D11 edelstenen en halfedelstenen precious and semiprecious stones http://iconclass.org/25FF411 draak dragon http://iconclass.org/25F42 slangen snakes http://iconclass.org/25F711 insecten insects http://iconclass.org/25F711(BEE)(+1) insecten: bij (+ symbolisch gebruikte dieren) insects: bee (+ animals used symbolically) http://iconclass.org/25F711(BEETLE)(+1) insecten: kever (+ symbolisch gebruikte dieren) insects: beetle (+ animals used symbolically) http://iconclass.org/25F9 misvormde dieren; monsters mis-shapen animals; monsters http://iconclass.org/33B3 vechten fighting http://iconclass.org/44B191 kroon (symbool van soevereiniteit) crown (symbol of sovereignty) http://iconclass.org/45C11(SPEAR)(+1) werpwapens: speer (+ tijdens de strijd) casting weapons: spear (+ during the battle) http://iconclass.org/45C13(AXE)(+1) hak- en steekwapens (BIJL)(+ tijdens de strijd) hacking and thrusting weapons (AXE) (+ during the battle) http://iconclass.org/45C13(KNIFE)(+1) hak- en steekwapens (MES)(+ tijdens de strijd) hacking and thrusting weapons (KNIFE) (+ during the battle) http://iconclass.org/45C13(SWORD)(+1) hak- en steekwapens: zwaard (+ tijdens de strijd) hacking and thrusting weapons: sword (+ during the battle) http://iconclass.org/45C14(HALBERD)(+1) hak- en steekwapens: hellebaard (+ tijdens de strijd) helved weapons, polearms (for striking, hacking, thrusting): halberd (+ during the battle) http://iconclass.org/45C15(BOW AND ARROW)(+1) boogschutterswapens : pijl en boog (+ tijdens de strijd) archer's weapons: bow and arrow (+ during the battle) http://iconclass.org/45C19(SHIELD)(+1) wapens ter bescherming: schild (+ tijdens de strijd) protective weapons: shield (+ during the battle) http://iconclass.org/73G de Openbaring van Johannes, de Apocalyps the Revelation of John, the Apocalypse http://iconclass.org/73G411 een zwangere vrouw, gekleed met de zon en staande op de maan, verschijnt; zij wordt bedreigd door een rode draak met een lange staart en zeven koppen a pregnant woman, clothed with the sun and standing on the moon, appears; she is threatened by a red dragon with a long tail and seven heads https://anet.be/record/kmska/opackmska/a::art.2188 https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/ CC0 CC0 http://kmska.be/collection/work/data/61unsj 198 http://vocab.getty.edu/aat/300133025 Item 1 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen http://kmska.be https://iiif.kmska.be/iiif/2/27242/manifest.json IIIF Manifest https://iiif.kmska.be/c/iiif/2/public@27242.tif thumbnail aac25430448b6a2c6a2d37e3ca0c4395 http://kmska.be/collection/work/representation/61unsj http://kmska.be/collection/work/representation/61unsj